hetkanWel.nl

“De Ruimte” in Soest staat aan de rand van een bos. Op deze school bepalen leerlingen zelf wat ze leren. Op het schoolterrein springen een pony, trampoline en boomhut in het oog. De school doet zijn naam zonder meer eer aan: ruimte is hier in overvloed. Het ’schoolplein’ bestaat naast een groot grasveld met klim- en speeltoestellen ook uit een zanderige crossbaan, en enkele terrasjes. De zon die vandaag volop schijnt en de kinderen die overal spelen, geven me vooral het gevoel dat ik een schoolkamp bezoek. Kunnen kinderen hier iets leren? Van de buitenkant lijkt deze school namelijk een speeltuin, maar wie de school van binnen bekijkt, ziet al snel dat leren in vrijheid wel degelijk structuur en regels kent. De begrippen worden alleen anders gedefinieerd.

Verspreid over de ruimtes van de school zijn groepjes kinderen van verschillende leeftijden met elkaar aan het spelen of aan het leren. In de kelder is een meisje druk bezig met het rijden op een eenwieler. Anderen concentreren zich op een computerprogramma, weer anderen kleien in het atelier of lezen boeken in de bibliotheek.
Wat me opvalt, is dat alle kinderen niet alleen ongestoord opgaan in hun eigen activiteiten, maar dat er ook in alle ruimtes geplastificeerde lijstjes met regels hangen. “We hebben wel degelijk regels,” zegt medewerkster Liza, “we bepalen deze alleen in overleg met de kinderen. Wie het ergens niet mee eens is, kan zijn ongenoegen uiten in de schoolkring. Die komt elke dag bij elkaar en daar wordt het probleem dan besproken. Vervolgens wordt in overleg met alle betrokkenen naar oplossingen gezocht. Iedereen wilde bijvoorbeeld rennen over de gang. Daardoor vielen sommige kinderen, wat in een enkel geval leidde tot een bloedneus. Toen hebben we met elkaar afgesproken dat je beter niet kunt rennen over de gang. Over het algemeen houdt iedereen zich daar nu aan.”

Maar kinderen van 4 weten toch niet wat goed voor hen is?
Liza: “Dat is soms moeilijk, sommige kinderen moet je herinneren aan de regels. Maar we proberen dan niet te zeggen: jij mag dit niet, en dat niet, maar we vragen waarom zij zich niet aan de regels houden. Zelfs kinderen van vier kunnen dan goed aangeven waarom het niet lukt, en wat ze nodig hebben om te veranderen. Je moet alleen wel goed luisteren.”
De regels in De Ruimte zijn er vooral op gericht dat kinderen zichzelf niet in gevaar brengen en respect hebben voor de andere leerlingen (De Ruimte noemt die: Studenten). Hetzelfde geldt voor structuur. Deze bestaat eruit dat de kinderen weten dat ze van negen tot vijf op school terecht kunnen. Ook weten ze zich verzekerd van de steun van begeleiders wanneer ze daarom vragen. Verder bepalen hun eigen doelstellingen de structuur van de dag. Willen ze Frans leren? Dan kunnen ze zich organiseren in een groepje medestudenten dat ook Frans wil leren, een leraar regelen en samen afspraken maken over de invulling van hun lessen. Zo worden ze al vroeg heel zelfverantwoordelijk. Ze leren dat als ze iets willen bereiken dat dit kan, maar dat ze er wel zelf iets voor moeten doen. Zolang een kind zichzelf niet in gevaar brengt, mag het alles ondernemen. Het is vervolgens ook verantwoordelijk voor de eventuele gevolgen.

Dat is mooi, maar zo leert een kind toch niet goed lezen en schrijven?
Liza: “Dat heb ik hier nog niet gezien. Kinderen van een jaar of zeven, acht, willen bijvoorbeeld graag naar de supermarkt om boodschappen te doen. Om hen heen zien ze dan overal letters en cijfers. Ze ervaren dan de noodzaak van taal en rekenen zelf, en willen dit juist heel graag leren. Dezelfde ontwikkeling zie ik bij kinderen die ouder worden. Zo is er niks in de maatschappij waarmee ze niet in aanraking komen.”

Als we weg gaan, wil mijn dochter nog even op de trampoline springen. Een ’studente’ roept: ze moet nog heel even wachten, er mogen drie kinderen tegelijk op. Ik kijk even om me heen: er is geen volwassene in de buurt die de trampoline in de gaten houdt. Toch houden de leerlingen zich uit zichzelf aan de regels.

Zou Liza dan gelijk hebben? Het lijkt er op: regels behoeven geen dwang, als het wij-afspraken zijn, leerde ik ooit. De Ruimte lijkt deze wijsheid in praktijk te brengen.
Voor ons als ouders is het is eerlijk gezegd wel moeilijk om ons kind hierin volledig te vertrouwen. Zoals het ook moeilijk is om volledig te vertrouwen op haar eigen nieuwsgierigheid en innerlijke motivatie. Maar ons bezoek aan De Ruimte schraagt ons geloof zonder meer. Een school als een jongensdroom. Leren is een avontuur met spelen en onderzoeken als belangrijkste activiteiten.