De grenzen van inburgering: het verhaal van Gemma

Na een half jaar inburgeren in de Filippijnen keer ik binnenkort terug naar Nederland. Ik moet zeggen dat de inburgering me een stuk zwaarder viel dan verwacht. En dat ik met nieuwe ogen naar de verworvenheden van de Nederlandse samenleving kijk.
Ik kan er niet onderuit: sommige dingen die hier volstrekt normaal zijn vind ik volkomen onacceptabel. Niet verassend misschien. Maar het probleem is dat ik die onacceptabele toestanden niet kan negeren, ik maak er deel van uit.

Een van de dingen die me tegen de borst stuiten is de voortdurende jacht op geld en status. Dit is vooral stuitend als je bedenkt dat dit alleen mogelijk is als je bereid bent andere mensen, die het slechter hebben, als tweedehands burger te behandelen. Het verhaal van Gemma is daar een goed voorbeeld van.

Gemma was de kokkin in het huis van mijn ’schoonbroer’, Allen. Een jong meisje uit Mindanao die als zovelen naar Manila kwam om als huishoudhulp geld te verdienen. Ze had al een paar jaar ‘college’ erop zitten, maar kon haar opleiding niet voortzetten vanwege geldgebrek.
Behalve Gemma werken er twee ‘yaya’s’ (kinderoppassen) en een huishoudhulp in het huishouden van mijn schoonbroer. Nog afgezien van de chauffeur die af en toe wordt ingehuurd.

Om de een of andere reden was Gemma degene die het hardste werkte, maar ook de meeste kritiek kreeg van haar bazin, mijn ’schoonzus’ Ritchie. Ritchie werkt bij een bank, maar belt om het half uur naar huis om de boel te managen. Als er een pennedop kwijt was dan kreeg Gemma er van langs.

Ik ben altijd bang in dat huis, want ik weet dat als ik iets kwijt maak of breek, Ritchie zo boos werd dat Gemma alleen nog maar op de vloer van de keuken achter een kastje kon zitten janken. Als mijn schoonbroer er van hoort neemt hij de schuld op zich, wat hem natuurlijk populair maakt bij de staf. Maar verder laat hij alles aan zijn vrouw over wat betreft het huis.

Andrei en ik kletsten vaak met Gemma en de andere hulpen, dus we werden uitgebreid op de hoogte gehouden. Hoewel Gemma alleen klaagde over de woede-uitbarstingen van haar bazin, kon ik zelf zien dat ze gedwongen werd veel te hard te werken (ze stond tot twee uur ’s nachts de was te doen, met de hand, omdat men hier in de Filippijnen niet gelooft dat wasmaschines echt schoon wassen, en ze stond om vijf uur op om ontbijt te koken). Ze was al een keer flauw gevallen in de keuken, en ze werd steeds magerder.

Ondertussen werden wij steeds vaker voor leuke familie-uitjes uitgenodigd, waarvoor Gemma haar vrije dag moest inleveren en nog harder moest werken. Ritchie probeerde zelfs vrienden met me te worden door me te betrekken bij alle voorbereidingen en aankopen. Na het vieren van de maandelijkse verjaardag van mijn baby-nichtje kwam de klapper: haar een-jarige verjaardag.

Een groots gebeuren, waarvoor Gemma en de yaya’s tot vier uur ’s ochtend ballonnen aan het opblazen waren om het restaurant te decoreren waar het feest zou plaatsvinden.
Gemma en de yaya’s kwamen ook mee naar het feest. Er waren drie clowns, er was een hoop eten en snoepgoed, en mijn nichtje en haar ouders ging op de foto met alle bezoekers. Andrei’s ouders zaten in een hoekje onopgemerkt te zijn. Zij verdienen niet eens genoeg om zelf hun reis naar Manila te kunnen betalen, dus dat hun zoon dit soort uitspattingen normaal vindt is voor hen nog steeds een bron van verbazing.

Bij mij is het een bron van woede. Ik voelde me machteloos: hoe is het mogelijk dat mijn schoonzus hier een enorme som geld aan iets volkomen vluchtigs als een feest voor een eenjarige baby uitgeeft, en tegelijkertijd Gemma zo slecht behandelt?

Maar naar Filippijnse maatstaven is mijn schoonzus niet eens zo’n slechte bazin, ook volgens Gemma zelf: loonsverhoging elke zes maanden en genoeg te eten. Gemma en de yaya’s mogen mee naar het feestje, krijgen ook taart (na alle gasten natuurlijk) en gaan ook op de foto met mijn jarige nichtje. Daar zijn ze serieus gevleid mee.

Dus als ik mijn mond open zou doen zou mijn schoonzus hierop wijzen en iedereen in haar omgeving zou het terecht vinden. Bovendien zou Gemma er van langs krijgen en waarschijnlijk op staande voet zonder uitbetaling van loon ontslagen worden. Een openlijke confrontatie tussen ons twee zou er verder toe leiden dat mijn schoonzus nog minder toe zou staan dat mijn schoonbroer zijn (armere) familieleden helpt.

Dus ik hield mijn mond.
Ik wist dat Gemma wou vertrekken, maar dat ze bang was dat ze haar loon niet zou krijgen als ze haar ontslag aankondigde. Ze loste dit op door haar moeder te vragen haar op te halen. Tegenover haar kon mijn schoonzus niet weigeren om Gemma’s loon te betalen.

Ik voelde me verschrikkelijk toen Gemma wegging. Na uitgebuit en uitgeput te worden, vertrok Gemma met het loon van zes maanden op zak, nog niet genoeg om een fatsoenlijke mobiele telefoon te kunnen kopen (het belangrijkste wapen van de Filipino) laat staan haar verder opleiding te betalen. Tot de laatste minuut was ze hard aan het werk.
Ik kon mijn schoonzus niet meer aankijken. Maar ik durfde ook Gemma niet openlijk hulp aan te bieden. Ik zou niet kunnen verhullen dat ik vond dat mijn schoonzus haar honds had behandeld maar wat zou ze daaraan hebben? De beste hulp die ik haar zou kunnen geven was haar zelf in dienst nemen, en ondertussen haar opleiding afmaken, en daar heb ik het geld niet voor.

Uiteindelijk heb ik haar stiekem vijfhonderd peso’s gegeven, ongeveer een kwart van haar maandinkomen, genoeg voor vijf goedkope maaltijden buitenshuis tijdens haar reis terug naar Mindanao. Niet dat het veel helpt, maar ze was in ieder geval de eerste huishoudhulp die met een glimlach op haar gezicht vertrok.

Nooit heb ik harder gewenst dat ik steenrijk was en zelf een huishoudster kon nemen en laten zien wat een menswaardige behandeling is. Want zo gaat het hier: hoe rijker, hoe meer status, hoe meer je trends kunt zetten. Dat is de enige manier waarop ik mijn schoonzus zou kunnen beinvloeden. Helaas, ik ben niet rijk, dus ik ben machteloos. Ik kan alleen indirect zeggen wat ik van dingen vind.

Dat doe ik nu dan ook steeds meer. Door over Nederland te praten, en uit te leggen waarom dingen daar zijn zoals ze zijn: minimumloon, arbeidsrechten, ziektekosten verzekeringen, toekomstperspectieven enzovoort. Bij de broer van Andrei komt de boodschap aan. En hij is de enige die zijn vrouw kan beteugelen….

Maar zo ben ik hard op weg een zure expat te worden die alleen nog maar praat over haar eigen land en dat alles daar beter is. Wat doe ik dan hier?

Hoe krijg je het recht dat je voor je werk probeert onrecht te bestrijden, maar in je familie geen poot kunt uitsteken omdat onrecht bestrijden nou eenmaal niet rijk maakt?

En zo ben ik dus alsnog ingeburgerd: net als alle Filipino’s wil ik ook rijk worden. Iemand ‘n idee?

Deze entry werd gepost op Friday, 28 April 06 om 9:55 uur in de rubriek Hetkanwel.net. Je kan een reactie achterlaten, of backtracken vanaf je eigen site.