Van multiculturalisme via Verdonk naar participatie
Een paar weken geleden schreef ik over een Verdonkere kerst: Nederland als een benauwde kerststal zonder deuren en ramen. Niemand naar binnen, en de mensen die binnen zitten kijken niet naar buiten. Inmiddels lijkt het tij wat betreft immigranten in Nederland een beetje te keren. In de NRC van zaterdag stond een groot artikel van Halleh Ghorashi, Ruud Lubbers en Naema Tahir. Zij pleiten voor een herwaardering van de bijdrage van migranten aan de Nederlandse samenleving en… aan hun eigen samenlevingen. Hun perspectief is verfrissend en veelbelovend, maar roept ook vragen op. Ruud Lubbers behoeft verder geen uitleg, Halleh Ghorashi is hoogleraar ‘management van diversiteit’ aan de Vrije Universiteit, en Naema Tahir is juriste en werkt bij het Europees Hof van de rechten van de mens.
Zij voeren allerlei heel steekhoudende argumenten aan voor hun standpunt: het huidige migranten beleid in Nederland schend de mensenrechten, migranten bieden kennis en arbeid die Nederland hard nodig heeft, en zij helpen mensen in hun eigen land via het geld en de kennis en vaardigheden die zij terugsturen naar hun land.
Zij pleiten dan ook voor een andere manier van kijken naar migratie waarbij de termen ‘participatie’ en ‘transnationaal burgerschap’ centraal staan. Met participatie bedoelen ze dat Nederland migranten en Nederlanders moet aanmoedigen om deel te nemen aan de samenleving. In plaats van het huidige inburgeringsbeleid, dat erg gericht is op ‘Nederlander worden’ en eigenlijk uitgaat van assimilatie, biedt participatie wel ruimte aan de eigen culturele en religieuze achtergrond.
Het vroegere multiculturalisme dat de laatste jaren dankzij Pim Fortuyn in het verdomhoekje zit, liet toe dat mensen zich opsloten in hun eigen gemeenschap en onverschillig bleven ten opzichte van elkaar. Het ‘participatie-model’ zou mensen moeten aanmoedigen om vanuit hun eigen achtergrond open te staan voor elkaar en elkaar met interesse tegemoet te treden.
‘Transnationaal burgerschap’ slaat op de gevolgen van globalisering: steeds meer mensen gaan weg uit hun geboorteland om elders hun leven op te bouwen, en sturen geld naar huis. Migratie is niet meer een uitzondering, maar is normaal. Voor veel Nederlanders is dit nog een onwennig idee, maar voor miljoenen mensen is de ervaring van migratie een normaal onderdeel van hun leven en de economische werkelijkheid waarin zij zich staande moeten houden. Helaas zijn staten hier nog niet op ingericht, en blijft het modderen met verblijfsvergunningen als je het verkeerde paspoort hebt.
Netwerken van deze transnationale migranten vormen een belangrijke overlevings-strategie op verschillende manieren: allereerst migreren mensen natuurlijk omdat zij denken een beter leven elders te kunnen opbouwen, of elders meer geld te kunnen verdienen. Met het geld dat zij naar huis sturen helpen zij hun familie. Maar de netwerken van migranten zijn er ook om elkaar te helpen: nieuwe migranten aan een baan te helpen, op te komen voor de belangen van migranten, het creeeren van een ‘home away from home’.Religieuze netwerken spelen ook vaak een belangrijke rol.
Soms ontwikkelen deze netwerken initiatieven om zich meer systematisch met de situatie in hun land van herkomst te bemoeien, door structurele hulp te bieden. Ik ken bijvoorbeeld een netwerk van Filipino’s die elk jaar een ‘medical mission’ organiseert in de Filippijnen om iedereen uit de omgeving gratis medische en tandheelkundige hulp te bieden. Mensen uit dorpen in de wijde omtrek komen eens per jaar om eindelijk die dure operatie te laten uitvoeren, of hun kiezen te laten trekken.
Desondanks blijft het een feit dat migratie de Nederlandse samenleving bedreigt, zoals Verdonk en haar aanhangers ons maar onder de neus blijven wrijven. Maar, en dat is paradoxaal voor een liberaal als Verdonk, het is vooral waar omdat Nederland een verzorgingsstaat is, gebaseerd op een zekere mate van inkomensverdeling. Iedereen die in Nederland woont, kan aanspraak maken op een uitkering, op een ziektekosten verzekering etc.. Dat wordt betaald uit belastingen.
Ongelimiteerde migratie zou op een catastrofe uitlopen, tenzij we Nederland vergaand zouden liberaliseren, de bijstand en andere sociale voorzieningen afschaffen. Dat zou betekenen dat ook Nederlanders transnationale burgers moeten worden, en gaan waar de arbeidsmarkt voor hen het beste is. Ik denk niet dat er veel Nederlanders zijn die dit daadwerkelijk willen.
Een alternatief dateigenlijk al een feit is, is dat toegang tot sociale voorzieningen alleen voorbehouden is aan bepaalde burgers, en niet aan de ‘transnationale’ burgers. Dit gaat weer in tegen de idealen van individuele vrijheid en gelijke kansen dat dat deels mogelijk wordt gemaakt in een verzorgingstaat. Een Nederlander is vrij om zich te ontwikkelen los van toestemming en steun van zijn familie, religieuze achtergrond of etniciteit. Maar zoals de laatste jaren pijnlijk zichtbaar wordt: dankzij zijn paspoort. De verzorgingsstaat is alleen mogelijk dankzij uitsluiting.
Migranten zijn voor hun overleven meer aangewezen op hun onderlinge netwerken, gebaseerd op familiebanden of religieuze, nationale en etnische identiteiten. Het economische belang van familie en deze identiteiten nemen door migratie dus juist toe. Wat betekent dit voor de idealen van vrijheid en gelijkheid? Kortom, wat betekent ‘transnationaal burgerschap’ nou eigenlijk? Burgers waarvan, met welke rechten?
Nederland loopt nog ver achter op de realiteit van globalisering. Laten we hopen dat een nieuw kabinet hier verandering in gaat brengen.
Categories: Het Debat
Plaats op MSN Reporter
Plaats op eKudos
Plaats op NUjij
Goed weer van je te horen Kim!
Ik lees nu pas je Verdonkere-kerst artikel (ik was toen met mijn vrouw op vakantie in haar geboorteland…). Je begrijpt vast dat ik, als ‘ervaringsdeskundige’ erg met je sympathiseer. Geef niet de moed op, het is ons ook gelukt.
Maar we hadden wel het gevoel gekregen dat voor ons Nederland niet internationaal genoeg is. Daarom zijn wij van die mensen geworden die migreerden. We dachten elders een beter leven te kunnen opbouwen, en meer geld te kunnen verdienen. Dat werd London, en onze veronderstellingen werden bewaarheid (dusver). Ik ben dus zo’n transnationale burger geworden.
Frissewind vroeg mij nav jouw Verdonkere-artikel: wat moet er veranderen om het partnerkeuze beleid in NL houdbaar, hanteerbaar maar vooral open en vrij te houden?
Het beste antwoord dat ik kan bedenken, ligt in lijn met mijn eigen ontwikkeling: Nederland moet transnationaliseren, ofwel (in de ogen van Nederlanders) ‘vergaand’ liberaliseren. De vraag is natuurlijk: wat is ‘vergaand’. Zelf zeg je dat dat zou betekenen: “de bijstand en andere sociale voorzieningen afschaffen”. Dat gaat mij natuurlijk te ver. Dat hoeft ook niet! In Engeland is er ook bijstand. Maar die is wel lager dan in Nederland. Aan de andere kant, als je hier op je werk uitstekend presteert maak je goede kans op een bonus. Een regeling die in Nederland nog geen opgang doet. Simpel gezegd: ik vind hier meer prikkels voor ‘arbeids-participatie’. Want de kern van participatie is: arbeids-particpatie. Meer mensen vaker aan de slag. Als dat goed geregeld is, hoef je echt niet allerlei sociale voorzieningen af te schaffen. Sterker nog, waarschijnlijk is er dan zelfs nog ruimte voor bijvoorbeeld een gratis gezondheidszorg zoals hier…
Het opstarten van het proces van transnationalisatie en arbeidsparticipatie is een mooie taak voor het nieuwe kabinet inderdaad. Ik hoop dat ze het als een interessante uitdaging zien, want er is geen ontkomen aan. Op dit moment is de verzorgingsstaat is alleen mogelijk dankzij uitsluiting. Maar Nederland is simpelweg te klein om een complete uitsluiting lang vol te houden. Over 25 jaar is Nederland gewoon een ‘eigen’ stukje transnationaal Europa geworden. Een kerststal met een slimme open deur. En met rivieren die traag door oneindig laagland stromen.
Hoi Sjoerd, dank voor je reactie, ik begrijp je verhaal en ik kan me er voor een groot deel wel in vinden, maar er is nog een ander aspect: ik weet niet waar jouw vrouw vandaan komt, maar mijn vriend komt uit een ontwikkelingsland, en vele andere migranten ook. Ook in de UK is de wetgeving nu flink aangescherpt waardoor burgers van de Eu altijd voorrang krijgen boevne migranten. Dus waarom zouden zij transnationale ‘burgers’ worden en op een positieve manier willen bijdragen aan Europese landen als zij geen rechten hebben? Voor hen blijven familie, religie, etniciteit belangrijk, die kunnen hen economische hulp verschaffen, die helpen hen om illegaal toch ergens aan het werk te komen, die schieten het geld voor om een stukje grond in Malta te kopen (duizenden ponden, maar daarmee wordt je wel EU burger). Ondertussen blijven zij een prooi voor uitbuiting binnen die groepen waar zij deel van uitmaken en is hun vrijheid, laat staan hun keuzevrijheid, allesbehalve gewaarborgd. Vandaar mijn vraag: burgers waarvan?”Met welke rechten?
Goh, het lijkt wel of ze daar in de gelederen bovenin mijn scriptie hebben gelezen. Ging weliswaar over Zuid-Afrika, maar de strekking, van ruimte voor culturen en religies en participatie binnen de maatschappij en daarmee nationale/continentale identiteit opbouwen, ging in die richting. Herkenbaar dus
En Kim, keep on going, het gaat lukken, want je bent nu eenmaal een hetkanWeller
Hoi Dominique, dank je wel! Natuurlijk gaat het lukken… Waar heb jij je scriptie geschreven?
@ Kim: Ik heb mijn scriptie geschreven over de branding van nationale identiteit in Zuid-Afrika, toegespitst op de gevoelens van culturele participatie onder jongeren in Kaapstad. Da’s theoretisch, praktisch gezegd is het eigenlijk een onderzoek naar hoe de ‘Rainbow Nation’ is opgezet en hoe deze werkt. Ben daarmee afgelopen zomer afgestudeerd aan de UU als MA Multiculturalisme in Antrop. Perspectief…
Tja, het is nogal een verhaal, maar dan heb je ook wat
Ik ben blij dat de politiek langzaam wakker wordt, haha.Als je het wil lezen, mail ik m graag naar je natuurlijk 
[...] Toch bevat het transnationale burgerschap ook nog wel wat problemen. Allereerst lijkt het het tij tegen te hebben. In de laatste verkiezingen hebben vooral die partijen gewonnen die met de rug naar het buitenland staan; terug naar het rondje om de kerk als het ware. Ten tweede, zeker in het geval van laagopgeleide migranten, hebben ook migranten vaak de neiging zich allereerst in eigen kring te bewegen net zoals de autochtone Nederlanders. De vraag is of transnationaal burgerschap niet iets teveel gevraagd is voor hen; het lijkt me vooral aardig voor de economische, culturele en intellectuele elite. Collega Kim op Hetkanwel.net wijst ook nog op een belangrijk punt. Dat globalisering en transnationalisme belangrijker is geworden, wil nog niet zeggen dat de natie-staat heeft afgedaan. Onze verzorgingsstaat is gebaseerd op die natie-staat; alleen mensen die bij die natie-staat horen, kunnen (op enkele aspecten na) gebruik maken van die verzorgingsstaat en zij zijn ook diegenen die de belasting ervoor betalen. Hoe verhoudt dit zich tot burgers die de wereld tot hun woonplaats hebben gemaakt? Verwant daarmee is de vraag, ook al mogen migranten gerust kritisch staan ten opzichte van het land van bestemming, er toch niet een zekere loyaliteit en steun voor dat land noodzakelijk om de sociale cohesie te behouden en aspecten van die natie-staat werkbaar te houden. [...]
Ok, ik begeleid een aantal mensen bij hun scriptie bij diezelfde master. Dan heb je vast met Floorke gepraat, of niet? Ja, stuur je scriptie maar op (ik sta in de lijst van de redactie-mails), ik ben erg geinteresseerd!
[...] 1. Vergroting arbeidsparticipatie. Vrouwen, gehandicapten maar vooral 55-plussers in Nederland moeten meer en langer werken. De gemiddelde deeltijdbaan van vrouwen in Nederland moet van 2 naar 3 of zelfs 3,5 dag per week gaan. ‘De klassieke verzorgingstaat maakt plaats voor de activerende participatiemaatschappij’. (Participatie, het nieuwe toverwoord inderdaad. Lees ook de post van Kim hierover).2. Er moet drie miljard euro extra worden geïnvesteerd in onderwijs en onderzoek. [...]