Multiculturele vraagstuk vraagt om wind uit andere hoek

Een opmerkelijk hoofdredactioneel commentaar van Arendo Joustra, hoofdredacteur van weekblad Elsevier, trok vandaag mijn aandacht. “Laat het geloof toch met rust”, zegt Joustra. Probleem van veel immigranten is niet dat ze moslim zijn, maar dat ze vaak nauwelijks een opleiding hebben, en daardoor uitgesloten zijn van werk. Werkende en belastingbetalende moslims worden daarentegen al heel snel ‘Nederlands’.

De islamdiscussie laat die - veel belangrijkere - sociaal-economische component buiten beschouwing, en daarmee slaat ze de plank mis, aldus Joustra. Dubbel mis, want een aanval op je geloof is altijd een persoonlijke aanval. De discussie zoals die nu gevoerd wordt loopt dus eerder kans moslims te vervreemden dan aan ons te binden.

Joustra geeft een mooi voorbeeld: als je bij iemand op bezoek komt, begin je ook niet over z’n geloof. Daar komt steevast heibel van. Het is een opmerkelijk geluid van een weekblad dat met columnisten Ellian en De Winter de islamkritiek een vaste plek heeft gegeven.

Roozendaal

Ook Elsevier-columnist Simon Roozendaal kiest een andere insteek dan beide heren:

“Ik heb maar één probleem met Geert Wilders en dat is hetzelfde dat ik ook heb met Rita Verdonk: ik heb niet zoveel problemen met moslims en de islam. Ja, ik vind de islam een beetje achterlijk, maar niet heel veel achterlijker dan christendom en jodendom. De Koran is een tikje weerzinwekkender dan het Oude en het Nieuwe Testament maar ik heb er alle vertrouwen in dat we over een jaar of twintig heel veel plezier gaan beleven aan onze Marokkanen en Turken. Dus ik vind het ronduit weerzinwekkend wat Geert Wilders de afgelopen dagen te berde bracht.”

WRR-rapport ‘Identificatie met Nederland’

Joustra en Roozendaal lijken daarmee aan te sluiten het nieuwe WRR-rapport ‘Identificatie met Nederland’, dat een pleidooi voert voor een andere benadering van het multiculturele vraagstuk dan nu vaak het geval is. Nederland heeft het antwoord op de ontbinding van de maatschappelijke cohesie gezocht in de nationale identiteit. Vandaar ook de roep, een tijdje terug, om een Nederlandse Canon van de geschiedenis. ‘Nationale identiteit’ is echter iets statisch en op het verleden gericht. Beter is het daarom, zo bepleiten de auteurs, te streven naar identificatie. Dat is dynamischer, opener en gericht op de toekomst.

Identificatie is niet gericht op wat je bent, maar op wat bindt. Het WRR-rapport onderscheidt drie typen identificatie: functionele, normatieve en emotionele.

Functionele identificatie kan onstaan van uit een baan, of het lidmaatschap van een sportclub of een politieke partij, of het feit dat je in dezelfde wijk woont. Belangrijk is niet waar iemand vandaan komt, maar of je samen kunt werken. Daarom moet de overheid er via scholing voor zorgen dat mensen over dezelfde soft skills beschikken, emotionele en culturele vaardigheden.

Scholen moeten naast vrijheid van de inrichting van onderwijs een verbindingsopdracht krijgen, aldus het rapport. De wet dient die naast Art. 23 te plaatsen zodat schoolbesturen meer ruimte krijgen voor experimenten en de schoolinspectie meer wettelijke armslag om in te grijpen bij scholen die zich afkeren van de samenleving.

Normatieve identificatie is herkenning in een gedeeld normen en waardenpatroon. Nu lopen die normen en waarden in Nederland sowieso uiteen, en dat deden ze al voordat moslims hier kwamen; belangrijk is volgens het WRR vooral dat men zich gehoord voelt in het publieke debat, dat men een stem heeft. Dit sluit aan bij wat hoogleraar communicatieleer Jo Groebel jaren geleden zei: de reden waarom wij weinig links terrorisme hadden gekend, was omdat allerlei groeperingen zich konden uiten via de publieke kanalen. De makers van het rapport zien allerlei dwarsverbindingen ontstaan tussen mensen die de seksualisering van de maatschappij met zorg aanzien; moslims, maar ook christenen en PvdA’ers. Ook dit schept de mogelijkheid van identificatie met Nederland: een land waar je aan kunt werken en waar je gehoord wordt.

Emotionele identificatie is het aspect dat de heftigste reacties oproept: dat zien de makers van het rapport aan de kwestie van de dubbele nationaliteit. Ze menen dat vooral Wilders daar de plank misslaat. Als dubbele nationaliteit voor problemen zorgt, moet men die oplossen, maar dubbele nationaliteit betekent niet automatisch dubbele loyaliteit. De Nederlandse gemeenschap in Brazilië klit ook bij elkaar en houdt Nederlander-feestjes. Betekent dit dat het geen goede burgers zijn?

Morgen wordt het rapport gepresenteerd, met een toespraak van prinses Maxima, die is uitgegroeid tot het toonbeeld van geslaagde integratie. De reacties zijn alvast voorspelbaar.

Update: Een uitgebreide inhoudelijke kritiek van VU hoogleraar sociologie Ruud Koopmans leest u hier (NRC).

Deze entry werd gepost op Sunday, 23 September 07 om 22:39 uur in de rubriek Uncategorized. Je kan een reactie achterlaten, of backtracken vanaf je eigen site.