dossier

praktische tips

Gezond zonnen

Foto: Ed Yourdon, Flickr

Door Rozemarijn van West

Bij de eerste zomerse lentedagen installeren we ons massaal op het terras met zo veel mogelijk ontblote lichaamsdelen. We houden van de zon. Tegelijkertijd zijn we er ook bang voor. We smeren massaal met zonnebrandcrèmes om ons tegen kanker te beschermen. Wetenschappers waarschuwen dat we daardoor juist te weinig vitamine D binnenkrijgen, terwijl vitamine D een belangrijke rol speelt bij het voorkomen van kanker. Lees hier hoe je optimaal, veilig en groen kunt genieten van de zon.


1. Waarom Vitamine D zo belangrijk is voor je gezondheid
2. Vitamine D: waar haal je het vandaan
3. Schadelijke stoffen in zonnebrandcrèmes: zo kies je veilig
4. Effecten van zonnebrandcrème op het milieu
5. Tips: zo kan je veilig en gezond van de zon genieten


1. Waarom vitamine D zo belangrijk is voor je gezondheid


Foto: Lee Jay Haywood, Flickr

Vitamine D en gezondheid

Wetenschappers weten het al lang en langzaam begint het nu ook door te sijpelen tot de gezondheidsorganisaties: we hebben hier in het Westen een chronisch gebrek aan vitamine D. Er zijn dan ook steeds meer artsen die het advies geven om vaker de zon op te zoeken. De huidige Amerikaanse aanbeveling voor vitamine D dateert uit 1997 en varieert van 200 tot 600 IE (internationale eenheden) per dag. Veertien vitamine D experts uit Amerika publiceerden in 2008 een call to action waarin ze opriepen om de dagelijkse hoeveelheid te verhogen tot 2000 IE per dag. De Nederlandse gezondheidsraad adviseerde in 2000 nog dat een dagelijkse inname van 100 IE voldoende zou zijn. Terwijl in een recent onderzoek gepubliceerd in het Anticancer Research journal in februari 2011zelfs een dagelijkse inname van 4000-8000 IEs geadviseerd wordt. De Canadese kankerbestrijding adviseert inmiddels een inname van 1000 IE om het risico op diverse vormen van kanker te verkleinen.

Dr Cedric Garland, anti-kanker onderzoeker aan de universiteit van California, voorspelde in 2008 in de Washington Post dat een verhoogde dagelijkse inname zal leiden tot een afname van nieuwe gevallen van diabetes met 80%, een afname van het aantal invasieve tumoren met 75% en een vergelijkbare afname bij darm en borstkanker.

Vitamine D: wat is het en wat doet het?

Vitamine D is een hormoon dat met behulp van zonlicht in de huid wordt gevormd uit cholesterol. De vitamine wordt opgeslagen in vetcellen. Van daaruit kan het zich via de bloedsomloop door het hele lichaam verspreiden. Vitamine D bevordert de opname van calcium in de botten. Door een gebrek aan vitamine D wordt er te weinig calcium opgenomen waardoor steeds meer vooral oudere mensen osteoporose krijgen. Daarnaast heeft vitamine D een positief effect op het immuunsysteem, hart- en bloedvaten en is goed ter voorkoming van astma, MS en type 2 diabetes. De laatste jaren is er aanzwellend bewijs dat vitamine D ook een belangrijke rol speelt bij het voorkomen van kanker. Onderzoek van het Amerikaanse National Cancer Institute wees uit dat mensen die in een gebied met veel zon wonen een lager risico hebben om te sterven aan o.a. borstkanker, eierstokkanker en prostaatkanker. Prostaatkanker is in Nederland de meest voorkomende vorm van kanker bij mannen. Veel zonnebaden zou het risico op prostaatkanker met 20% kunnen verminderen.

Hoe zit het dan met huidkanker?

De kans op huidkanker kan wel vergroot worden door overmatig zonnen, maar dat geldt vooral als er sprake is van verbranding. Er zijn dan ook artsen die de toename van huidkanker juist toeschrijven aan te weinig buiten zijn van de moderne mens. Daardoor krijgt de blanke winterhuid opeens een overdosis zon tijdens de 3 weken zonvakantie of tijdens de eerste mooie lentedagen. Verbranding vergroot het risico op de ontwikkeling van melanoom, de gevaarlijkste vorm van huidkanker. Regelmatige blootstelling aan de zon doet dat niet als er maar sprake is van geleidelijke verkleuring. Uit onderzoeken blijkt dat juist mensen met buitenberoepen de kleinste kans op een melanoom hebben. Daarnaast is huidkanker de meest onschuldige vorm van kanker en kan in de meeste gevallen goed worden behandeld.

Ga terug naar het begin van dit dossier


2. Vitamine D: waar haal je het vandaan?

Foto: wanko, Flickr

Het grootste deel van onze vitamine D behoefte moeten we in Nederland uit de zon halen, ongeveer 85%. De rest kunnen we binnenkrijgen uit dierlijke voedingsmiddelen zoals melk, vlees en vis. Vooral vette vis als haring, zalm en tonijn zijn een rijke bron. Honderd gram zalm levert ongeveer 450 IE (internationale eenheden) op, een half uur in de zon op een zonnige junidag wel 20.000 IE. In de winter is het een stuk lastige om aan onze dagelijkse portie vitamine D te komen. Drie uur zon op je gezicht levert dan maar 40 IE op. Extra moeilijk is het voor oudere mensen en mensen met overgewicht. Bij oudere mensen wordt er door de dunnere huid minder vitamine D aangemaakt. Mensen met overgewicht slaan relatief grote hoeveelheden vitamine D op in het onderhuidse vetweefsel wat moeilijk vrijkomt in het lichaam.

Kan je ook teveel vitamine D binnenkrijgen?

Orthomoleculair arts Dr. Gert Schuitemaker noemt de vermeende toxiciteit van vitamine D in zijn boekje “Een nieuw licht op vitamine D” een mythe. Wetenschappers hebben onderzocht dat er een kans is op toxiciteit bij chronisch gebruik hoger dan 10.000 IE per dag. Tegelijkertijd stellen ze echter op basis van uitkomsten van 35 studies dat het lichaam een regulerend systeem heeft die de vitamine D-spiegel in het lichaam constant houdt, ook bij een extreem hoge inname van 100.000 IE.

Ga terug naar het begin van dit dossier


3. Schadelijke stoffen in zonnebrandcrèmes: zo kies je
veilig

Zonnebrandcrèmes spelen een belangrijke rol in ons tekort aan vitamine D. Zonnebrandcrèmes weren de zonstraling vanwege de risico’s op verbranding, maar daardoor wordt ook de synthese van vitamine D in de huid tegengehouden. Terwijl vitamine D juist een belangrijke rol speelt bij het voorkomen van kanker. Maar ook op de samenstelling van de zonnebrandcrèmes zelf valt behoorlijk wat af te dingen. In een onderzoek van de Environmental Working Group waarin 1400 crèmes getest werden, bleek maar 14% verantwoord en effectief bevonden. Waar moet je op letten?

UV-B en UV-A bescherming

De meeste crèmes beschermen alleen tegen UV-B straling, die onze huid sneller kleurt dan de UV-A straling. Maar uit recent onderzoekt blijkt dat UV-A straling dieper in de huid doordringt en daar juist voor negatieve effecten zorgt zoals rimpels en huidveroudering. In het onderzoek door de Environmental Working Group bleek slechts 8% van zonnebrandcrèmes met factor 30 of hoger ook tegen UV-A te beschermen. Ook wordt UV-A straling steeds vaker in verband gebracht met de fatale vorm van huidkanker, het melanoom.

Chemische stoffen in crèmes zelf kankerverwekkend

Steeds meer onderzoek laat zien dat er in veel zonnebrandcrèmes schadelijke chemische stoffen zitten die zelf juist kankerverwekkend kunnen zijn. Een van de belangrijkste is oxybenzeen, een stof die een ontregelende werking heeft op de hormoonhuishouding en in verband gebracht wordt met kanker. Het komt door de huid in de bloedbaan terecht. 60% van de crèmes uit de studie bevatte oxybenzeen. Ook de stof retinyl palmitaat, een vorm van vitamine A wordt in verband gebracht met het versnellen van huidkanker, terwijl dit in 41% van de crèmes verwerkt wordt. Er is een vermoeden dat deze vitamine A onder ultraviolette straling kankerbevorderend werkt. Zo lang hier nog geen duidelijkheid over is laat je crèmes met toegevoegde vitamine A liever liggen.

De EWG adviseert de zonnebrandcrèmes die de mineralen zink of titanium bevatten en wel tegen UV-A beschermen. Nadeel daarvan is dat die crèmes vaak micro of nanodeeltjes van deze mineralen bevatten. Over de effecten van deze minuscule deeltjes die overal doorheen kunnen is nog veel onduidelijkheid. De nanodeeltjes worden in veel cosmeticaproducten onder andere toegepast vanwege de transparantie waardoor een crème onzichtbaar blijft bij het aanbrengen en is ook makkelijker smeerbaar. Er is echter nog maar weinig bekend over de effecten van de kleine deeltjes in het lichaam. Een alternatief voor oxybenzeen is avobenzeen.

Liever geen spray of poeders

Het lijkt vooralsnog dat zink en titanium oxide nanodeeltjes niet door gezonde huid heendringen, maar ze kunnen wel ingeademd worden bij het gebruik van een spray en schade in je longen veroorzaken.

Kies voor natuurlijke geur en ingrediënten

Fabrikanten hoeven de ingredënten van een geur niet te vermelden, terwijl daar vaak veel verschillende giftige chemicaliën in zitten. Vaak zitten er phthalaten in die allergieën en andere gezondheidsproblemen kunnen veroorzaken. Koop het liefst crèmes zonder chemische conserveringsmiddelen zoals parabenen. In plaats van ingrediënten op petroleum/olie-basis, kies je liever voor natuurlijke verzachters zoals kokosolie, olijfolie, jojoba of shea.

Ga terug naar het begin van dit dossier


4. Bescherm de koraalriffen en ecosystemen

Een aantal stoffen in zonnebrandcrèmes lossen op in het zeewater en veroorzaken grote schade aan koraalriffen. De stoffen zijn dodelijk voor zooxanthellae, algen die in symbiose met het koraalrif leven en essentieel zijn voor het leven van de koraalriffen. Zonder deze algen verbleken de riffen eerst en sterven uiteindelijk af. Volgens onderzoekers loopt bijna 10% van de koraalriffen wereldwijd het risico af te sterven door de 4-6000 ton zonnebrand die jaarlijks in zee komt.

Ook worden vissen getroffen door de effecten van de stof oxybenzeen, de meest omstreden stof in zonnebrandcremes. De stof heeft een verstorende werking op het hormoonstelsel. Uit een onderzoek bij California bleek 2/3 van de mannelijke tarbot vissen vrouwelijke vruchtbeginsels te hebben in de testikels.

Ga terug naar het begin van dit dossier


5. Zo kan je veilig en gezond van de zon genieten


Foto: Loren Sztajer, Flickr

1. Voorkom verbranding

Verbranden is de snelste weg naar veroudering en ziekte, dus zorg dat je je zonaanbidding langzaam opbouwt. Ga in het begin liever niet tussen 12 en 14 in de sterke middagzon zitten en begin met 3 x per week 5-10 minuten in de volle zon. Als je eenmaal een goede kleur hebt opgebouwd is elke dag 10-30 minuten in de volle zon (afhankelijk van je huidtype) voldoende. Voorbruinen onder de zonnebank kan ook, al is het daarbij belangrijk dat je een zonnebank kiest die dezelfde verhouding UV-A en UV-B straling heeft als de zon.

Een week bakken aan de Costa del sol op een witte winterhuid is de minst gezonde manier van zonnen. Vitamine D-expert O. Gillie zegt: blijf zolang in de zon als de huid aankan zonder te verbranden.

2. Pak vooral de ochtendzon

In landen op het noordelijk halfrond zijn UV-B stralen met de juiste golflengte om vitamine D te produceren vooral aan het begin van de dag aanwezig van 9 tot 3 uur (in de maanden van april tot september)

3. Gebruik zo min mogelijk zonnebrandcrème

Zonnebrandcrème blokkeert de vitamine D-voorziening via de huid, dus gebruik ze liever niet. Beter is het om met mate tezonnen dan je in te smeren om uren achter elkaar te baden. Als je in het begin van het seizoen echt bescherming nodig hebt om niet te verbranden smeer je dan pas in nadat je 5-10 minuten zonder crème in de zon bent geweest. Gebruik bij voorkeur een crème die naast UV-B ook tegen UV-A straling beschermt (bijv. met ingrediënten als zink oxide of titanium dioxide).

Ga terug naar het begin van dit dossier


Bronnen

Boeken / tijdschriften

“Nieuw licht op vitamine D en chronische ziekten”, Dr. Gert Schuitemaker
“The healing sun”, Richard Hobday
“Zon, zonnen, gezond”, Ode, juli/augustus 2010

Websites

Ga terug naar het begin van dit dossier

praktische tips