dossier

praktische tips

Tuinieren

Foto: Rebecca, Flickr

Door Rozemarijn van West

Groenten uit eigen tuin, dat willen we allemaal wel. Het eten smaakt meteen een stuk beter, je hoeft de deur niet uit en je weet wat je eet. Als het maar niet zo veel werk was. Toch hoef je geen groene vingers te hebben om al wat verse groenten en kruiden in je eigen maaltijden te kunnen verwerken. Lees hier over pompoenen in potten, veldsla voor dummy’s of een kant- en klare groeiwand die je alleen nog maar hoeft op te hangen.

Hier vind je nog meer praktische tips


1. Vijf easy starters

Zaai bijen- en vlinderplanten

Hoe meer verschillende insecten in je tuin, hoe beter. Grote kans dat de luizen op je kruiden een lekkernij zijn voor grotere insecten. Zo ontstaat er vanzelf een natuurlijke balans. Bijen zorgen voor bestuiving en kunnen wel wat extra steun gebruiken, dus zaaien maar, die bijenplanten! De lijst van planten waar bijen op afkomen is lang, maar op de site van vitexnatura koop je een goed zaaimengsel voor bijen en steun je meteen de bijenstichting.

Vang regenwater op

Regenwater wordt in Nederland meestal via het riool afgevoerd. Zonde van het relatief schone regenwater. Vang regenwater op in een regenton en je hebt prima water om je planten water mee te geven. Het Haags Milieucentrum heeft tips om nog meer met je regenwater te doen.

Zaai grondverbeteraars

(Nog) geen tijd om aan je moestuin te beginnen? Zaai dan in ieder geval alvast planten die de grond verbeteren. Klaver, luzerne of lupine brengen extra stikstof in de grond en maken de aarde luchtig met hun wortels. Koop je biologische zaden online bij de Bolster.

Maak een vroege start

Als je nu al staat te popelen om iets te zaaien, begin dan binnen met voorzaaien. Dan kan het buiten vriezen, binnen groeien de plantjes al. Denk aan veldsla, spinazie, rucola, radijs of erwten. Vanaf maart kunnen de meeste plantjes naar buiten.
1. Vul een bakje van min. 6 cm diep met potgrond. Zorg dat er gaatjes in de bodem zitten waar te veel gietwater weg kan spoelen.
2. Strooi de zaadjes op de aarde en bedek met een laagje aarde dat ongeveer 2 x zo dik is als de zaden zelf. Druk lichtjes aan.
3. Geef water en leg een glasplaat over de bak (liefst met een kiertje zodat er nog wel lucht door kan). Zet het op een warme plaats met veel licht; een vensterbank is ideaal.
4. Draai het bakje af en toe zodat de plantjes niet scheef naar het licht toe groeien.
5. Staan de plantjes te dicht op elkaar, dan kun je ze tussentijds ‘verspenen’ in individuele turfpotjes. Daarmee kan je straks meteen de grond in doen.

Eet meer onkruid
Wist je dat heel veel ‘onkruid’ heel goed eetbaar is? Dus de volgende keer dat je gek wordt van het zevenblad in je tuin gooi je het gewoon door de soep. Of pluk je onderweg naar huis wat vlierbessen of walnoten. Er is meer in het wild te vinden dan je denkt, zelfs in de stad, zie www.plukdestad.nl. Een paar onkruiden om op te eten:

  • Paardebloem: jonge blaadjes in de sla, oogsten hele jaar door. Ideaal voor een zuiverende voorjaarskuur: bloedzuiverend, laxerend en veel vitamine C.
  • Brandnetel: jonge blaadjes en toppen in de soep, oogsten in het voorjaar. Bevat veel mineralen, kalk en ijzer en zuivert het bloed.
  • Zevenblad: in salades, soepen of roergebakken, oogsten vroeg in het voorjaar. Smaakt een beetje naar selderij.
  • Komkommerkruid: bloemetjes zijn eetbaar en staan leuk in de sla of ingevroren in ijsblokjes. Trekt ook veel bijen aan.
  • Zuring: blad geeft frisse smaak aan salades of soepen, oogsten hele jaar door. Bladeren zitten vol met vitamine C.

Ga terug naar het begin van dit dossier


2. Balkon en potten


Met je favoriete kruiden in potten ga je culinair al sprongen vooruit. Maar ook sla of courgettes doen het prima in potten en je balkon ziet er meteen een stuk leuker uit. Geef voldoende water; grond in potten of bakken droogt sneller uit.

Tips voor potten:

  • Gebruik een ruime pot zodat de wortels voldoende ruimte hebben
  • Doe onderin de pot wat scherven of steentjes voor een gelijkmatige afwatering en zorg dat er een schotel onder de pot staat om overtollig water op te vangen
  • Om slakken te weren week je een stuk touw in zout water en bind dat om de pot

Goede potgrond

Zowel in de volle grond als bij potten geldt: goede grond is het halve werk. De kwaliteit van de grond bepaalt de kwaliteit van je groenten. In potten is het ook nog belangrijk dat de grond voldoende vocht vasthoudt. Het hoofdbestanddeel van normale potgrond is tuinturf. Helaas worden daarvoor laagveengronden afgegraven in met name Oost-Europa, die jaren nodig hebben gehad om zich te vormen. Alternatieven:

  • Biologische potgrond. Hierin is tuinturf grotendeels vervangen door kokosvezels en schorscompost. Te koop bij veel natuurvoedingswinkels. http://www.bio-kultura.nl/
  • Cocopeat. Gemaakt van gecomposteerde kokosvezels

    http://www.ecostyle.nl/scripts/cn_assortiment.asp?t=1&r=4&o=0

  • Maak je eigen compost (zie verderop), desnoods met dit kleine en simpele composteerbakje.

Plant makkelijke groentes

Foto: Roos van West

Deze groenten doen het bijna altijd, ook in potten: Pluksla, veldsla, raapstelen, tuinkers, spinazie, snijbiet, courgettes, pompoenen, tomaten.

Ga terug naar het begin van dit dossier


3. Liever lui dan moe

We horen allemaal dat een moestuin zo veel tijd kost. Maar als je het simpel houdt hoeft het niet veel tijd te kosten. Hier een paar tips om met minimale inspanning toch uit de natuur te kunnen eten.

Makkelijke moestuin

Als je je groenten in een paar vierkante bakken teelt, is het een stuk overzichtelijker en kan je het makkelijker beschermen tegen ongewenste indringers. Jelle (16) van de makkelijke moestuin helpt je op weg met een tien stappenplan.

Dakboerin

Heb je geen tuin, maar wel een plat dak waar ruimte is voor een moestuin? Dan kan je de dakboerin vragen om een daktuin aan te leggen, en als je wilt ook voor je te onderhouden. Een daktuin heeft alle voordelen van een regulier groendak: isolatie, regenwaterafvang, leefruimte voor insecten en vogels, maar daarbij ook gezonde eetbare (lekkere!) producten.

Windowgardening

Heb je helemaal geen buitenruimte, maar wel een mooi groot raam op het zuiden, dan kan je die ook benutten als kleine kas. Je gebruikt oude frisdrankflessen als bloempot. Je kunt met potgrond werken of met een hydroponisch systeem zonder grond. Het kost wel even wat investering om de bewatering voor elkaar te krijgen, maar daarna groeien je paprika’s vanzelf.

Eetbare wand met bewateringssysteem

Geen zin om zelf te knutselen? Dan kan je nu ook een eetbare wand aanschaffen waar al een bewateringssysteem in verwerkt is.

Pluk de stad: eetbare planten uit de stad

Ook in de stad groeien er van allerlei eetbare wilde planten die we voor ons menu kunnen gebruiken. In Utrecht zijn alle eetbare planten en bomen in kaart gebracht en op een website gezet. Je kunt eenvoudig zien waar ze groeien en wanneer ze rijp zijn. Er is zelfs een heuse appeltaart fietsroute uitgezet! Dat is nog eens makkelijk tuinieren.

Restaurants met eigen groententuin

Er komen steeds meer restaurants met een eigen groententuin. Topkoks krijgen het door: verse groenten uit de volle grond hebben de beste smaak.
Restaurant de Kas, Amsterdam
Lunchcafe Moestuin, Maarschalkerweerd, Utrecht
Restaurant Fris, Haarlem
Diekhuus, Terwolde

Ga terug naar het begin van dit dossier


4. Slim ontwerpen: laat de natuur het werk doen

Waarom kost een moestuin eigenlijk zoveel tijd? In een bos groeit toch ook alles vanzelf? Hoe meer je tuin op een natuurlijk ecosysteem lijkt, hoe minder je hoeft te doen. Dat is het idee achter permacultuur (permanente agricultuur): je ontwerpt een tuin waarin alle planten en dieren elkaar ondersteunen en de bodem niet armer wordt. Oftewel: een duurzaam ecosysteem met een gesloten kringloop, maar dan met eetbare gewassen.
Met deze tips help je de natuur een handje (en hoef je zelf minder te doen):

Trek insecten aan: plant deze bloemen tussen je groenten

De beste manier om luizen of andere vervelende beestjes op je groenten tegen te gaan is kruiden en bloemen tussen je groenten te planten die de schadelijke insecten afweren. Of juist goede insecten aantrekken. Lieveheersbeestjes zijn bijvoorbeeld gek op luizen. En bijen zorgen voor bestuiving.

  • Goudsbloemen: Goudsbloem tussen tomaten weert motluis. Tussen aardappelen en kool voorkomt ze nematoden en draadwormen. Bovendien verbetert ze de bodem en houdt mieren op een afstand.
  • Borage of komkommerkruid: trekt bijen aan en de blauwe bloemetjes zijn eetbaar, leuk voor op de salade of ingevroren in een ijsblokje
  • Lavendel: trekt bijen en vlinders aan, en verjaagt luizen en mieren bij rozen. De bloemetjes kunnen door de muffins.
  • Rozemarijn schrikt wortelvliegen af tussen de wortels. Met salie ernaast doet de Rozemarijn het helemaal goed.
  • Veel andere kruidenplanten trekken ook bijen aan, zoals marjolein(oregano), bieslook, citroenmelisse of dille. Hier vind je nog meer info

Tip: last van slakken? Leg stekelige spullen rondom plantjes die je wilt beschermen, bijv. kapotte schelpen. Zorg dat er zo weinig mogelijk donkere vochtige hoekjes in je tuin zijn en geen lang gras. Natuurlijke vijanden van slakken: vogels, egels, eenden, kippen en kikkers.

Zet deze planten bij elkaar: 6 ideale plantenduo’s
Sommige planten ondersteunen elkaar en groeien optimaal in elkaars buurt:

  • Tomaat & basilicum
  • Kool, komkommers of courgette & Oostindische kers (de bloemen zijn eetbaar)
  • Kool & dille
  • Courgette & calendula
  • Wortels met sla of uien
  • Prei en selderij

Ga de hoogte in: van appelboom tot aardbeientoren

Een traditionele moestuin gebruikt vooral de horizontale ruimte. Maar met verschillende soorten planten kan je ook de hoogte in. Denk aan fruitbomen, klimplanten of struiken. Een paar ideeën:

  • Fruitbomen: appels, peren, maar ook pruimen of kersen. Leifruitbomen nemen weinig ruimte in en kunnen zelfs op een balkon groeien. Van veel fruitsoorten moet je minstens twee bomen planten vanwege de bestuiving. Vraag het na bij een tuincentrum.
  • Klein fruit: sommige fruitsoorten zoals druiven en kiwi’s kun je tegen een muur of over een pergola laten groeien. Rode bessen op stam of een vijgenboom doen het ook prima in een pot.
  • Aardbeientoren: heb je niet zoveel plek voor veel aardbeienplantjes, dan is een aardbeientoren een leuke manier om toch volop aardbeien te kunnen planten.

Tip: gebruik verschillende soorten rassen aardbeien zodat ze op verschillende tijden rijp zijn.

Ga terug naar het begin van dit dossier


5. Goede grond is het halve werk

De kwaliteit van je grond bepaalt hoe goed je groenten groeien. Als de grond vol zit met voedingsstoffen, zitten de groenten dat straks ook. Het is belangrijk dat de bovenste laag, humus, vol zit met organische stof (planten en dierenresten). Door schimmels, bacteri‘n en wormen wordt deze organische stof omgezet tot voedingsstoffen voor je planten. Wat kan je doen om te zorgen dat je goede grond krijgt?

Laat plantenresten gewoon liggen

Laat zoveel mogelijk organisch materiaal (plantenresten, dode bladeren, eventueel zelfs biologisch keukenafval) liggen: dit wordt vanzelf verteerd en is voeding voor de bodem. Het ziet er misschien wat rommelig uit, maar is in feite niet rommeliger dan een natuurlijk bos waar de bodem ook altijd bedekt is.

Hou de bodem bedekt

Zorg dat de bodem overal bedekt is met plantjes of met organisch materiaal (hier kun je bijvoorbeeld ook stro, houtsnippers of zelfs karton voor gebruiken). Op die manier droogt de grond minder snel uit. Bovendien halen de wortels van de planten (ook van onkruid!) water omhoog in droge periodes. Met droogte is het dus beter om niet te wieden.

Spit zo weinig mogelijk

Probeer zo weinig mogelijk te spitten. Door te spitten verstoor je de bodemstructuur waardoor de bacteri‘n en organismen minder goed hun verterende werk kunnen doen. Door keer op keer te spitten gaat de grond uiteindelijk dood en moeten er kunstmatige meststoffen toegevoegd worden. Als een nieuw stuk grond helemaal bedekt is met onkruid kan je een eerste keer wel spitten. Maar het werkt ook om de bodem een tijd te bedekken met karton; het meeste onkruid sterft dan af.

Voeg extra voedingsstoffen toe

Omdat je door te oogsten een deel van de voedingsstoffen weghaalt, moet je ook weer voedingsstoffen toe voegen om de kringloop gesloten te houden. In China lossen ze dat op door gasten die iets gegeten hebben op het erf te laten poepen: zo verdwijnen er geen voedingsstoffen. Maar het kan ook anders:

Mest: kies je liever niet voor ‘humanure‘ (menselijke mest), ga dan op zoek naar een bron van dierlijke mest. Misschien heb je een boer in de buurt, een manege of een kinderboerderij waar je dierlijke mest kan krijgen. Bij veel bio-winkels of tuincentra kan je biologische bemeste tuinaarde kopen.

Compost: Een composthoop maak je van plantaardig groenafval uit je tuin en uit de keuken. Een paar vuistregels:

  • Belangrijk is de verhouding koolstof (C, dood/droog spul als takken, dode bladeren, karton) en stikstof (groen afval). Die moet ongeveer 2:1 zijn.
  • Om de temperatuur goed te laten stijgen voor de vertering moet de hoop minstens 1m3 zijn.
  • Gooi er alleen ongekookt groente- en fruitafval op van biologische teelt (zonder chemische bestrijdingsmiddelen) en geen citrusvruchten.
  • Wat dierlijke mest helpt om het composteringsproces op gang te brengen, of een plasje urine (vol stikstof) helpt ook.
  • Zorg voor voldoende vocht en liefst een windstille plek.

Je kunt ook een compostvat gebruiken waar je al je afval in gooit. Dit duurt wat langer maar is wel makkelijker. Die koop je bij een tuincentrum. Ook afgevallen boombladeren kun je composteren door ze in een grote gazen ton te doen. Probeer dan wel verschillende soorten blad te mengen, eikenblad is bijvoorbeeld erg zuur. Uiteraard kan je ook gewoon compost bij een tuincentrum kopen.

Wormenbak: wormen zijn je beste vrienden in de tuin. Ze eten organisch afval en je krijgt er prachtige vruchtbare wormenpoep voor terug. We hebben het dan niet over de gewone regenworm, maar de mestworm, kleiner, dunner en roder dan de regenworm. Ze komen meestal vanzelf in je composthoop, of haal ze bij een andere tuinder of dierenwinkel (visaas). In een wormenbak kan je al je keukenafval gooien, ook gekookt voedsel vinden de wormen heerlijk. Lees hier hoe je zelf een wormenbak kunt maken.


Planten die de grond verbeteren
Bepaalde planten zijn extra goed voor de grond doordat ze diep wortelen en daardoor zuurstof in de grond brengen. Andere planten halen belangrijke voedingsstoffen naar boven, zoals stikstof of kalium.
Diepe wortels: luzerne, lupine
Stikstofbinders: klaver, vlinderbloemigen zoals bonen, smeerwortel, brem

Zet groenten elk jaar op een andere plek
Het is het beste voor de grond en voor je planten om groenten niet elk jaar op dezelfde plek te zaaien. Planten zijn dan minder vatbaar voor bodemziektes veroorzaakt door bijv. schimmels of insecten. Daarnaast haalt elke plant weer andere stoffen uit de bodem en doet wat anders met de grond. Rotatie van verschillende soorten planten voorkomt dat de bodem uitgeput raakt. Als je veel verschillende soorten planten door elkaar groeit is vruchtwisseling minder nodig.


6. Praktische tips

Hoe doe je dat, zaaien?

Weet je niet hoe je moet beginnen? Lees hier een stap voor stap handleiding: Veldsla zaaien voor dummies.

Zaaikalender: meestal staat op het zakje wanneer je kunt zaaien.
Op tuinadvies.nl vind je een simpel overzicht. Hier vind je een uitgebreider overzicht.

Tuingereedschap
De Tuinheren.
Kopersporen.

Groen tuincentrum
Een ecologisch tuincentrum bestaat er helaas nog niet in Nederland.Gelukkig zijn er wel plekken waar je biologische zaden of planten kunt kopen:

Interessante websites met meer informatie
Praktische info over planten.
Alles over ecologisch tuinieren.
Jelle (16) tuiniert in bakken.
Ervaringen uit de moestuinpraktijk.
permacultuur opleiding.
Info over permacultuur.
biologische potgrond.

Ga terug naar het begin van dit dossier

Hier vind je nog meer praktische tips

praktische tips