dossier

praktische tips

Meepraten over kernenergie

De eerste lampen die werkten op kernenergie. Foto: Argonne National Laboratories, Flickr

Aan borreltafels is kernenergie het gesprek van de dag. Maar moet je voor zijn of tegen? Wat is feit en wat fictie? hetkanWel loodst je door dit netelige onderwerp, en zet de argumenten en feiten voor je op een rij.

Bekijk ook de gallery: 8 manieren waarop kernenergie wél veilig kan


Dit dossier heeft de volgende secties:


Wat is kernenergie?

Puur uranium. Foto: Argonne National Laboratory

Kerncentrales werken net zo als kolen- en gascentrales: energie wordt opgewekt door water te verwarmen. De stoom drijft generatoren aan die elektriciteit produceren. Wat kerncentrales bijzonder maakt is het proces waarmee ze het water verwarmen: kernsplitsing. De stof Uranium (en soms ook andere stoffen zoals Plutonium) wordt gebombardeerd met kleine deeltjes, neutronen, waardoor Uraniumatomen splitsen. Dit wordt een kernreactie genoemd. Dit proces levert warmte op en uiteindelijk dus elektriciteit.

Een kernreactie is een zichzelf versterkend proces: als de reactie eenmaal gaande is, blijft het doorgaan totdat alle brandstof op is. De brandstof, het Uranium, is aanwezig in lange buizen (“splijtstofstaven”) in het reactorvat, een beschermend vat van staal en beton.


Wat zijn de voordelen van kernenergie?

  • CO2 vrije energie. Bij kernsplitsing komen geen broeikasgassen vrij. Het draagt dus niet bij aan de opwarming van de aarde.
  • Minder afhankelijkheid van olie en gas. Kernenergie maakt dat we minder afhankelijk zijn van olie uit het Midden Oosten en gas uit Rusland, met name voor onze elektriciteitsproductie. Zolang onze auto’s op benzine en diesel rijden, blijft olie van belang voor mobiliteit.


Wat zijn de nadelen van kernenergie?

  • Radioactiviteit. Bij kernsplitsing komt radioactieve straling vrij die schadelijk is voor mensen. Met name kernafval is een groot probleem: dat blijft duizenden jaren gevaarlijk.
  • Risico op zeer ernstige ongevallen met grote impact. Als er iets mis gaat met een kerncentrale, kunnen de gevolgen zeer groot zijn. De ontploffing van de centrale in Tsjernobyl besmette grote delen van Europa met radioactieve straling. Rond de centrale is een groot gebied na 25 jaar nog steeds onbewoonbaar.
  • Proliferatie van kernwapens. Nucleaire technologie kan gebruikt worden voor kernwapens.
  • Hoge kosten voor bouw en onderhoud centrales. Met name vanwege de hoge veiligheidseisen is het bouwen van een kerncentrale een kostbare zaak. Ook is er strenge controle nodig, bij voorkeur door internationale organisaties, om de veiligheid te garanderen.


Hebben we kernenergie nodig?

Nederlands enige kerncentrale in Borssele. Foto: Jacco van Boven, Panoramio

In Nederland hebben we kernenergie niet nodig: het aandeel kernenergie is klein en kan vervangen worden. Op dit moment is 4% van onze elektriciteitsproductie afkomstig van de kerncentrale in Borssele. Van de elektriciteit die we importeren is ook een deel afkomstig van kerncentrales. Het gaat hier om enkele procenten.

In Europa ligt de zaak ingewikkelder: 30% van de Europese energieproductie komt van kerncentrales. Met name Frankrijk en België zijn afhankelijk van kernenergie. Het stoppen van deze centrales zal een kostbare zaak zijn. Er bestaat ook het risico dat er meer kolencentrales gebouwd zullen worden ter vervanging.

In Duitsland komt 20% van de energie uit kerncentrales. Producenten van duurzame energie hebben berekend dat in 2020 kerncentrales helemaal vervangen kunnen worden met zonnepanelen, windmolens en andere vormen van duurzame energie.

Meer info:


Is kernenergie rendabel?

Met name door hoge veiligheidseisen is de bouw van kerncentrales een dure bezigheid en bestaat er een groot risico op vertragingen. Volgens het Amerikaanse Massachusets Institute for Technology (MIT) is kernenergie in de VS duurder dan energie uit kolen en gas. In Europa is de Olkiluoto kerncentrale in Finland een berucht voorbeeld van kostenoverschrijdingen: de centrale heeft al 50% meer gekost dan begroot en de bouw heeft verschillende jaren vertraging opgelopen. Ook zijn er onvoorzienbare extra kosten mogelijk, die investeerders afschrikken. Men schat bijvoorbeeld dat het bouwen van een betonnen mantel om de centrale in Fukushima 12 miljard dollar kost.

Meer info:


Is kernenergie veilig?

Greenpeace activist controleert op radioactieve straling. Foto: Greenpeace, Christian Aslund

Kernenergie kan veilig. Wat is daarvoor nodig:

  • Inherent veilige centrales. Bij Fukushima ontstonden problemen toen de noodstroom voorzieningen niet functioneerden, waardoor de koeling uitviel. Centrales kunnen zo ontworpen worden dat ze “inherent veilig zijn”, bijvoorbeeld met passieve koeling, waarbij geen elektriciteit nodig is.
  • Alternatieve brandstoffen. Kernenergie kan ook gebaseerd zijn op Thorium. Dit werkt veiliger, en levert minder kernafval op.
  • Strengere (internationale) controle. Er bestaan internationale organisaties die kerncentrales controleren. Ook Japan was gewaarschuwd over mogelijke problemen met Fukushima. Echter, de Japanse regering heeft toen geen actie ondernomen.

Meer info:


Hoe vaak gaat er iets mis met kerncentrales?

Grote incidenten zoals Fukushima en Tsjernobyl komen niet vaak voor. In 1990 stelde het Internationale Atoomenergie Agentschap (IAEA) een schaal op waarmee de ernst van nucleaire rampen duidelijk gemaakt kan worden. De schaal bestaat uit 7 niveaus:

1. onregelmatigheid
2. incident
3. ernstig incident
4. ongeval met lokale gevolgen
5. ongeval met bovenlokale gevolgen
6. ernstig ongeval
7. grote ramp

Rampen in niveau 5 – 7 zijn op de vingers van één hand te tellen, maar hebben wel grote gevolgen. Er gebeuren wel vaak grote en kleine ongelukken die veel erger hadden kunnen aflopen. Vorig jaar werden er in Frankrijk 1000 nucleaire ongevallen gemeld, waaronder ook lekkages van radioactief materiaal en ernstige problemen waardoor een centrale moest sluiten.

Meer info:


Zijn Nederlandse kerncentrales veilig?

In Fukushima ging het goed mis. Foto: Daveeza, Flickr

Helaas zijn er ook in Borssele, op dit moment Nederlands enige kerncentrale, regelmatig problemen geweest. Zo vielen in 1981, 1984, 1986, 1987, 1989 en 2006 de noodstroomvoorzieningen uit of functioneerden dieselaggregaten niet. Vergelijkbare problemen zorgden in Fukushima voor een kernramp, in Borssele zijn we “door het oog van de naald gekropen”, aldus hoogleraar elektriciteitsvoorziening Cees Andriesse.

Meer info:

praktische tips