Bekijk eens een lezing: Edward Said over de ‘Clash of Civilisations’-theorie

 “The real question is whether in the end we want to work for civilizations that are separate, or whether we should be taking the more integrative, but perhaps more difficult path, which is to see them as making one vast whole, whose exact contours are impossible for any person to grasp, but whose certain existence we can intuit and feel and study.” – Edward Said

Samuel Huntington: Clash of Civilisations 

Sinds 9/11/2001 heeft Samuel Huntingtons theorie dat de Westerse cultuur en de islamitische cultuur in botsing zijn veel ingang gevonden. Huntington ontleende het idee van een ‘Clash of Civilisations’ aan Bernard Lewis, de voornaamste Oriëntalist van de 20e eeuw.

De grootste criticus van Lewis, is Edward Said, hoogleraar vergelijkende literatuur. In zijn boek ‘Orientalism’ beschrijft hij hoe Westerse intellectuelen vanaf de 19e eeuw simplistische sjablonen hebben geplakt op andere culturen, teneinde de Westerse dominantie te rechtvaardigen.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat Edward Said uitgenodigd werd om een kritische beschouwing te geven van Huntingtons theorie van de botsende beschavingen.

Kritiek van Edward Said op Huntington

Said’s kritiek is vernietigend. Huntington, zegt hij in deze lezing, is helemaal niet geinteresseerd in de culturen die hij beschrijft. Hij baseert zich niet op wetenschappelijk onderzoek, maar op citaten en analyses van intellectuelen die erop uit zijn een ‘clash’ aan te tonen. Op hun beurt pakken die weer juist uitspraken van die woordvoorders voor de Arabische wereld, die een botsing van beschavingen bevestigen.

Volgens Said is het beeld van een cultuur nooit compleet zonder zicht op die wetenschappers, intellectuelen, kunstenaars en bohemiens, die haar bekritiseren, is de wereldgemeenschap meer en meer een mengvat van opvattingen en culturele eigenheden, en dienen we op te passen voor opvattingen die een nieuwe kolonisatiepolitiek rechtvaardigen.

Visie

Said betoogt dat het bijeenvegen van complexe, diverse en tegenstrijdige groepen mensen in grote, simplistische abstracties desastreuze gevolgen heeft. Hij stelt daar een visie van het “co-existeren” van verschillende culturen tegenover, als de fundamentele uitdaging voor de mensheid aan het begin van het nieuwe millenium.

Bekijk: Edward Said- The Myth of Culture Clash

Advertisement

15 comments

  1. Groepen mensen bijeenvegen tot simplistische abstracties heeft zeker verkeerde gevolgen. Aan die simpele abstrahering maken zich niet alleen zogenaamde intellectuelen schuldig. Het “wij” en “hunnie” is ook van de straat. Toch vindt daar geen “botsing der culturen” plaats. Het broodje kebab is ondertussen al even populair als een zak patat, jongeren mixen al jaren de diverse talen van hun ouders en de doorsnee cabaretliefhebber geniet net zoveel van Lennette van Dongen als van Nilgün Yerli.
    De zogenaamde botsing der beschavingen bestaat dan ook alleen als argument waarmee zelfingenomen machtswellustelingen de wereld naar hun hand wensen te zetten. Binnen die groep zijn er dan ook nog eens helemaal geen cultuurverschillen. Waar ze ook vandaan komen, men kent alleen de cultuur van arrogante blaaskakerij en grof geweld.
    Het is naar mijn mening dan ook veel belangrijker oplossingen te bedenken die aan de cultuur van de macht een einde kan maken, zodat de normale evolutie van de cultuur der beschavingen ongestoord en in alle vrede zijn gang kan gaan.

  2. Het vervelende is dat deze benaderingen zo gepolitiseerd zijn. Said wordt geassocieerd met politiek-correct en Huntington is omarmd door de neo-conservatieven. Oftewel een vrijbrief voor beide kanten om niet met elkaar in gesprek te gaan.
    Anil Ramdas heeft ooit iets moois gezegd over de zogenaamde clash of civilizations. Geparafraseerd: als je vanuit de ruimte naar de aarde kijkt lijkt het erop dat er inderdaad grootschalige conflicten tussen beschavingen bestaan. Maar dichterbij gekomen zie je dat de conflicten zich vooral *binnen* beschavingen afspelen. Ramdas is dan ook meer van Said.

  3. Ik wilde dat een computer deze discussies voerde. Met inbegrip van de notie: “die ervaring zelf niet zo gehad hebbend”, wat meteen een blok zet op de geloofwaardigheid van b.v. de stelling dat moslims uit zijn op de wereldheerschappij.

  4. @sjoerd; ik denk dat we onderscheid moeten maken tussen hoe moslims leven en de islam (als ideologisch concept).

    Kijk je naar de wijze waarop iets meer dan een miljard moslims hun bestaan proberen op te bouwen en daarbij de islam gestalte geven, dan heeft Said gelijk. Die miljard moslims zijn niet bezig met een massale opbouw van een militair arsenaal.

    Als moslims werkelijk zo woedend waren als Lewis en Huntington suggereren, hadden we hier veel meer aanslagen. Dat wil overigens niet zeggen dat er geen woede is over het Europese en Amerikaanse buitenlandbeleid, of dat moslims de islamitische wereld niet als middelpunt van de wereld ervaren.

    Bovendien zijn er groepen, en die zijn groeiend in invloed, die wel degelijk diepe antiwesterse sentimenten koesteren en verbreiden. Ik denk dat met name aan de Saoudische wahhabi’s. Via olliedollars voor de bouw van moskleeen en scholen hebben ze flinke invloed op het denken van moslims in Westerse landen.

    Daarnaast is er de islam als ideologische constructie, als ideeensysteem. Zowel intern als extern wordt de discussie gevoerd over de vraag wat de aard van dat ideeensysteem is. LIberale moslims menen dat de ideologische kern van de islam het streven naar rechtvaardigheid is. Gods Woord is dan niet een onveranderlijke wet, maar een beweging, een richting. Net zoals de profeet Mohammed de rechten van vrouwen verbeterde, en opriep zich te bekommeren om weduwen en wezen, zo moeten we dat ook nu doen.

    Orthodoxe moslims, en dat is de meerderheid, meent dat Gods Wet wel degelijk vaststaat. Veranderende omstandigheden kunnen discussie over de toepassing uitlokken; soms kan er sprake zijn van verschil in interpretatie. Maar de verbale uitingen zelf zijn eeuwig. De Koran is volgens een gezaghebbende islamitische traditie een kopie van een Origineel exemplaar dat bij God in de hemel is. Verder gaat de islam er vanuit dat de woorden van dat hemelse boek aan Mohammed gedicteerd zijn. Het veel geciteerde bewijs daarvan zou zijn, dat een ongeletterd man als Mohammed nooit zulke fraaie rijmdichten zou kunnen maken als de Koran bevat.

    Ik ben dus geneigd versie twee als de meer authentieke variant van islam te benoemen.

    Van dat punt voorwaard kom je in een wereld terecht waarin elk detail van het publieke en private leven omgeven wordt met voorschriften. Dat is niet uniek aan de islam: het jodendom van de Talmud kent dezelfde begeerte om van alles te weten hoe God erover denkt.

    In tegenstelling tot het jodendom is de islam echter een universalistische en missionaire godsdienst. Volgens haar ideologie zal eens overal Gods wet op aarde heersen, en is dat ook wat mensen gelukkig maakt. Ten tijde van de grote militaire successen van Arabische en later Perzische en Turkse veroveraars heeft dit zelfs imperialistische trekken aangenomen.

    M.i. constitueert dit, als niet een ‘botsing van beschavingen’, in ieder geval een ‘botsing van ideologieen. De Westerse samenleving heeft een lange traditie van individuele autonomie. Geluk wordt niet bewerkstelligd doordat een samenleving die zich aan ‘goddelijke’ regels houdt, maar doordat ieder individu zich kan ontplooien zoals hij/zij dat zelf het beste lijkt.

    Daar komt bij dat de Westerse ideologie eveneens universalistisch is. Wij menen dat individuele autonomie niet alleen voor Europeanen en Noord-Amerikanen het meest gezond is, maar voor iedereen. We dragen dat ook uit, via mensenrechtencommissies en verklaringen.

    Er is dus m.i. wel iets dat ideologisch botst tussen het Westen en de islam. Vervolgens wordt dat ideologische punt op allerlei fronten uitgevochten, zoals pogingen de Playboy te verbieden in Indonesie, en het vervaardigen van godsdienstkritische cartoons in Denemarken.

  5. Eh….?? Zijn ze op religionsearch de weg ineens kwijt?
    Ter nadere informatie: niet alleen in orthodox islamitsche kringen vinden bestialiteiten plaats. Ik weet niet hoe het nu is, maar op het dorp waar ik als kind woonde spaarde menig orthodox calvinist ook de geit en de kip en het varken niet. En daar kwam absoluut geen humor aan te pas.

  6. Helaas p, ik moet je gedeeltelijk teleurstellen; ja, ik verspreid wel eesn praatjes die echt van god los zijn en nee, mijn voorbeelden kloppen neit. Dat wil zeggen: alleen van die kip en dat varken is waar gebeurd.

  7. @Peter; volgens mij had peter het niet over een vermeend islamitisch ritueel, maar over een vermeend satanisch ritueel. In de middeleeuwen dacht men dat heksen zich op heksensabbatten overgaven aan orgieen, waarbij de duivel ook aanwezig zou zijn. Ik weet niet of het symbool van de geit daarbij al een rol speelde, of dat dit er later op geplakt is.

    Een van de handelingen zou er uit bestaan dat men de duivel een kus op de kont gaf. De tempeliers zijn hiervan ook wel beschuldigd.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *