Een kleinere watervoetafdruk is makkelijker dan je denkt

Foto: Kim Dombrowski, Flickr

Het is een schokkende ontdekking. We zijn ons allemaal min of meer bewust van de hoeveelheid water die we thuis door de leidingen pompen, maar gemiddeld is dat – hou je vast  slechts 10 procent van het water dat in ons belang wordt verbruikt. Voor jou als consument is er veel water nodig bij de productie en levering van allerlei goederen en diensten. Niet alleen voeding, kleding en huisvesting, maar de dingen die we écht niet kunnen missen zoals smartphones, tablets en tv’s met een plat scherm. In Nederland wordt het volume geschat op 1,5 miljoen liter per persoon per jaar, iets boven het wereldwijde gemiddelde van 1,4 miljoen. Dit zijn belangrijke getallen, omdat er overal op aarde te veel plekken zijn waar een betrouwbare aanvoer van schoon water niet verzekerd is. Ooit machtige rivieren als de Colorado en de Jangtsekiang zijn leeggezogen tot een miezerig straaltje, wanneer ze eindelijk in zee uitmonden. Oeroude ondergrondse waterwegen als de Oglalla, die onder een flinke portie van het Amerikaanse binnenland doorloopt, dalen elk jaar weer in niveau. Meren die ooit enorm waren, zoals het Aralmeer en het Tsjaadmeer, worden systematisch leeggehaald en verworden nu tot woestijn. Veel arme mensen in de wereld hebben grote moeite om aan het water te komen dat ze nodig hebben om te overleven, om nog maar te zwijgen van de zeer matige kwaliteit van wat ze uiteindelijk aantreffen.

De bestaande watervoorraden worden aangetast door vervuiling door de landbouw en industrie. Ironisch genoeg is er helemaal geen gebrek aan water. Ongeveer 70 procent van de oppervlakte van onze planeet wordt erdoor bedekt. Daarvan is 97 procent zeewater, 2 procent zit gevangen in poolijs en gletsjers, en 1 procent vormt al het zoete water dat de hydrologische cyclus doorloopt. Afgezien van vloeistoffen die door astronauten de ruimte in worden gesprietst, blijft al dat water hier op aarde, in wat voor vorm dan ook. Dus is het probleem niet het volume aan H2O, maar de kwaliteit ervan, de vindplaats en het moment van aanleveren – en de consequenties die zich voordoen zodra we aan een van de bovenstaande factoren gaan sleutelen. Ons bestaan hangt ervan af, maar toch hechten we er maar weinig waarde aan. Dus besloot Gallagher zijn speurtocht te richten op de kern van dit gemis aan logica: zijn aandeel in de kolossale stroom water die door de wereld vloeit onder ogen zien en er zijn verantwoordelijkheid voor nemen.

Watervoetafdruk

Het is dat Arjen Hoekstra de uitdrukking heeft bedacht, maar anders zou Jezus de enige zijn bij wie je een voetafdruk op het water verwacht. Hoekstra is professor in multidisciplinair watermanagement aan de Universiteit Twente. Hij verzon het begrip ‘watervoetafdruk’ in 2002 als hulpmiddel om de verborgen aspecten van onze waterconsumptie aan het licht te brengen. Hoekstra en zijn collega’s bij het Water Footprint Network (WFN) hebben zichzelf een enorme taak gesteld: ze willen landen, bedrijven en mensen een doos gereedschap aanbieden waarmee ze hun directe of indirecte waterverbruik en de effecten van die consumptie kunnen nagaan. Op www.waterfootprint.org staan links naar onderzoek, naast enkele licht verteerbare statistieken die het verbruik opdelen naar land en product. Voor de totstandkoming van een kopje koffie is bijvoorbeeld 140 liter water nodig. Een fles bier kost 113 liter en een los vel papier verbruikt 0,72 liter. De rest van de wereld loopt nog achter bij de WFN. Intussen is voor ons als uiteindelijke gebruikers het idee van een voetafdruk op het water niet zo zeer nuttig vanwege de statistieken bij een specifiek product, maar doordat mensen zich over de hele linie bewust worden van de situatie.

Elektriciteit

Realiseer je bijvoorbeeld eens dit: Energie is water, water is energie. Als je de kraan opendraait, stroomt er energie uit. Draai je het lichtknopje om, dan verbrand je water. In de wereld van de industrie is er geen verschil tussen die twee dingen. Bij vrijwel alle vormen van energie die we gebruiken, is water nodig voor de productie. En er is energie nodig om het water dat we elke dag gebruiken te verplaatsen, te zuiveren en onder druk te zetten. Ik heb daar weinig grip op. Maar dat geldt niet voor het waterverbruik in onze eigen huizen. Als we ons verbruik thuis kunnen matigen, matigen we daarmee ook onze ‘hypocriete voetafdruk’, die we bijna allemaal wel achterlaten. Informatie over het terugbrengen van het waterverbruik thuis is beschikbaar en gemakkelijk te vinden. Er zijn waterzuinige apparaten, straalbegrenzers, toiletten met beperkt spoelwater en systemen voor druppelbewatering. Gecombineerd met een bewust gebruik van water kunnen we in de meeste gevallen ons verbruik met de helft terugbrengen. Voor degenen die al deze maatregelen al hebben genomen en voor fanatieke waterbespaarders als Gallagher, blijven er nog twee methoden over om qua besparing tot het gaatje te gaan: regenwater opvangen en hergebruik van water uit badkamer, toilet en keuken.

Grijs water

Laura Allen noemt zichzelf geen guerrillastrijder meer, maar dat wil niet zeggen dat de strijd voorbij is of de oorlog gewonnen. Toen ze in 1999 met een stel mensen in Oakland, Californië, een actiegroep oprichtte, de Guerrilla Greywater Girls, was hergebruik van afvalwater genoeg om het loshalen van de afvoerpijp onder de spoelbak te beschouwen als een daad van burgerlijke ongehoorzaamheid, om niet te zeggen een kleine revolutie. Allen en haar kameraden hebben hun naam inmiddels veranderd in het minder uitdagende Greywater Action, hoewel haar bezigheden grotendeels gelijk blijven: mensen uitleggen hoe ze nuttig gebruik van hun afvalwater kunnen bevorderen. Gallagher nodigde Allen uit om in mijn woning de status van het grijze water te beoordelen. ‘Grijs water’ verwijst naar afvalwater uit de spoelbak, de douche en de wasmachine. Als je dat zet naast ‘zwart’ water dat uit het toilet komt, zie je al snel hoe het kleurenpalet in elkaar steekt. Rond de eeuwwisseling was het in Californië verboden om welke vorm van afvalwater dan ook ergens anders te lozen dan in het stadsriool of in een septische tank. Maar nu steeds hogere eisen worden gesteld aan het waternet, staan de autoriteiten in stad en staat steeds vaker toe dat de leidingvoorschriften worden bijgesteld, zodat bepaalde soorten gebruikt water worden ingezet voor besproeiing van groenvoorzieningen. Allen legde Gallagher uit dat verantwoord gebruik van afvalwater nog lastiger is dan je wellicht zou denken. Hoewel de gevaren ervan waarschijnlijk worden overdreven, bestaan er goede redenen waarom de gemeente niet graag wil dat het uit het raam wordt gekieperd, zoals in de Middeleeuwen; het kan in principe een vehikel zijn waarmee ziekten worden overgebracht. In het water van douche en wasmachine kunnen kleine kolonies coliforme bacteriën uit de ontlasting zitten, in principe via direct of indirect contact met je achterwerk. Als dat wordt gesproeid op grasvelden waar kinderen spelen of groenten groeien die rauw worden gegeten, dan… goed, dat is duidelijk. Dus is de beste methode het water iets onder de grond aan te leveren, waar de actieve flora in de toplaag van de aarde elke verdachte microbe verteert die door de pijp met de stroom is meegelift. Een tweede probleem met afvalwater is dat je het niet langer dan 24 uur kunt opslaan, omdat de erin huizende bacteriën de zaak snel in een ranzige zooi omzetten. Ook zal de vaste stof die erin zit de kleine gaatjes in leidingen voor druppelirrigatie snel verstoppen, en je wilt dat spul sowieso al niet gooien op groenten met wortels en op slaplanten. Nadat Allen Gallaghers woonsituatie had bekeken, beval ze hem een systeem aan van ‘wassen en sproeien’. De uitstroom van de eerste verdieping wordt verzameld en doorgeleid naar een infiltratiebed in mijn voortuin. Ze hebben een plek gevonden met een beetje zon, waar hij een moestuin kan inrichten met struiken frambozen, die dol zijn op veel water.

Regenwater

Regenwater opvangen is de leukste van alle manieren om je watervoetafdruk te verkleinen, misschien wel omdat je er niet iets minder voor hoeft te gebruiken. Hoe veel waterverbruik je kunt elimineren, hangt af van het klimaat en de regenval op de plek waar je verblijft. Het mediterrane klimaat in San Francisco is toevallig een van de minst geschikte voor deze toepassingen, omdat we hier al ons water in één helft van het jaar krijgen. Op plaatsen waar het regenaanbod iets gelijkmatiger verdeeld is, kun je tussen de 4 en 5 liter verwerken voor elke liter opslag waarover je beschikt. De vuistregel voor opvang van regenwater luidt dat je per centimeter regen 10 liter water krijgt op een vierkante meter grondoppervlak. Gallagher regelde negen opvangvaten van 230 liter, waarmee hij zijn kleine groentetuin een groot deel van de zomer kan bewateren. Daarbij heeft hij een aparte tank van 230 liter geplaatst aan de buitenmuur van de badkamer, die hij in het regenseizoen voorziet van water om de was te doen. Omdat hij tijdens de regenachtige wintermaanden deze tank voortdurend opgebruikt, denkt hij dat hij alleen al via deze tank 4500 liter binnenhaalt. Een van de onbedoelde gevolgen bij het installeren van een systeem voor het opvangen van regenwater, is dat je tegelijk beseft hoe veel water we in ons dagelijks leven verbruiken. Uit een onderzoek in Australië bleek dat mensen 20 tot 30 procent minder verbruiken als ze regenwater gaan opvangen, zelfs wanneer je het water binnen het systeem niet meetelt. Dergelijk water kun je het best gebruiken door het dankzij de zwaartekracht te laten doorstromen naar de tuinsproeier, maar in een extreem droog klimaat kan het voor drinkwater worden gebruikt, met de juiste filtratie om mogelijke parasieten die afkomstig zijn van dieren eruit te halen. En dan er is natuurlijk ook het element plezier, waarop je geen getallen kunt plakken. Als iedereen om Gallagher heen mopperend door de plassen loopt, vindt hij de regen een zegen. | Ode

Meepraten op twitter? Gebruik #watervoetafdruk in je tweet

Lees ook

Water houdt van Mozart

Water moet je oogsten

Water is belangrijker dan winst

Advertisement

One comment

  1. Weer zo'n warrig Ode verhaal met kreten als "energie is water, water is energie" en er is "helemaal geen gebrek aan water" Alleen de watervervuiling is een probleem, een afvalprobleem dus.
    De nadruk op eigen regenwateropvang, terwijl "slechts 10 % van het water wordt verbruikt.als consument " en "20 tot 30 % minder verbruiken als ze regenwater opvangen". Een besparing van hooguit 3% en de vervuiling vermindert nauweljks, de " oplossing" staat los van het probleem!

    Niets over waterschaarste op steeds meer plekken en tijden of over de oorzaken van watervervuiling.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *