Vegetarisch dieet is niet natuurlijk, deel 2

Foto: Living Off Grid (Flickr)
hetkanWel-blogger Rozemarijn bouwt aan een eetbaar bos in Frankrijk. Op een stuk grond van 20 hectare in de Dordogne probeert ze, samen met haar partner, de principes van permacultuur in de praktijk te brengen. Ook in haar Haagse achtertuin tuiniert ze er op los. Op hetkanWel doet ze verslag van haar belevenissen én schrijft ze over “gezonde voeding van grond tot mond”.

In het vorige deel betoogde ik dat vegetarisch eten niet zo gezond is als vaak wordt gedacht, hoewel geen enkel dieet voor iedereen even geschikt is. Vandaag ga ik verder met mijn verhaal over waarom geen enkel oervolk vegetarisch was & er twijfel is over de slechte eigenschappen van vlees.

Lees ook
Walnoot/chocolade brownie met… zwarte bonen
Granen, toch nog even in de week leggen
Instant bevrediging: zelf chocolade maken

Geen enkel oervolk puur vegetarisch

Pas sinds de agrarische revolutie 10.000 jaar geleden zijn onze eetgewoonten drastisch gaan veranderen. Dat is nog maar zo’n 333 generaties geleden. Niet veel voor genen om een aanpassing (lees: natuurlijke selectie) te ondergaan. Door het verbouwen van graan nam het gehalte aan koolhydraten in ons dieet toe. Dit is zeer waarschijnlijk de reden voor veel van onze welvaartsziekten. Maar ook in die tijd was vlees nog volop een onderdeel van het menu, mede door het domesticeren van dieren.

Zowel volgens Cordain als volgens schrijver H. Leon Abrams (Vegetarianism: an anthroplogical/nutritional evaluation), is er geen samenleving geweest in de geschiedenis van de mensheid die een geheel vegetarisch dieet had. De Hindu’s in India komen het dichtst in de buurt. Die eten bijna alleen maar plantaardig voedsel, gebaseerd op de richtlijnen van de veda’s. Maar dat is dus ook pas ‘recent’ ontstaan (de veda’s dateren van vlak voor het begin van onze jaartelling, zo’n 3000 jaar dus maar). Echter, Hindu’s zijn geen toonbeeld van gezondheid. Een groot deel van hen leidt aan kwashiorkor (ondervoeding door gebrek aan eiwit), andere vormen van ondervoeding en ze hebben de kortste levensverwachting ter wereld (S. Fallon, Nourishing Traditions). Die lage levensverwachting heeft waarschijnlijk voor een groot deel  te maken met het veelvuldig voorkomen van diabetes. Wat weer een directe link heeft met het hoge gehalte aan koolhydraten in een vegetarisch dieet.

Vegetarisch niet gezonder

Foto: wikimedia commons
Kortom: pas in het moderne verleden zijn er groepen mensen puur vegetarisch gaan eten. En dat leidde over het algemeen niet tot betere gezondheid. Dr. Weston A. Pricebezocht begin twintigste eeuw, vlak voor de verspreiding van het ‘moderne dieet’, 30 jaar lang traditionele volkeren overal ter wereld. Hij analyseerde hun gezondheid aan de hand van hun tanden en hun dieet. Hij kwam tot de conclusie dat de volkeren die graan-gebaseerde dieten hadden minder gezond waren dan de stammen die ook dierlijke producten aten. Ze hadden meer cariës en zwakkere botten. Hij schreef: ‘It is significant that I have as yet found no group that was building and maintaining good bodies exclusively on plant foods. A number of groups are endeavoring to do so with marked evidence of failure.‘ (Weston A. Price, Voeding en fysieke degeneratie).

Toch bestaat er bij velen de overtuiging dat een vegetarisch dieet tot grotere gezondheid zou leiden. Pas recentelijk zijn er twee grote onderzoeken gedaan om te kijken of vegetariërs inderdaad gezonder zijn en langer leven dan vlees-eters.  De uitkomst van deze metastudies was twee keer: nee. In 1999 maakte Key een vergelijking tussen 27.000 vegetariërs en 48.000 vleeseters. De conclusie was dat er geen verschil in sterftecijfers bestaat voor de meest gangbare welvaartsziekten, en zelfs niet voor alle doodsoorzaken gecombineerd. Vegetariërs doen het dus niet beter dan gemiddelde hamburgereter concludeert Cordain… In 2009 is de grootste groep vegetariërs ooit (33.000) bekeken in de EPic-Oxford study. Ook daar vond men geen verschil in sterfte tussen vleeseters en vegetariërs (Bron: Cordain, The paleo answer.)

Recentelijk werd er in de media wel weer geclaimd dat vegetariërs tot 9 jaar langer leven. Die conclusie was gebaseerd op onderzoeken onder de Zevendedagadventisten die zich aan een streng dieet houden en gemiddeld 7 jaar ouder worden. Maar lees dit even:‘Zevendedagsadventisten staan erom bekend dat ze zich houden aan de spijswetten uit Leviticus 11. Dat betekent onder meer dat ze geen paarden- en varkensvlees eten, geen tabak gebruiken, geen alcoholische dranken drinken en geen garnalen of ongeschubde vis eten.‘ Als je leest dat ze ook geen alcohol gebruiken en wellicht wél bepaalde soorten vlees en vis eten, lijkt de veralgemenisering naar alle vegetariërs alweer een stuk minder correct. De meta-studies die hier boven zijn genoemd hebben als voordeel dat ze de meeste onderzoeken die er tot nu toe zijn gedaan op dit gebied hebben geanalyseerd; een veel diversere onderzoeksgroep dus.

Vegetarische bijbel onderuit

Door vegetariërs wordt vaak de China-study (C. Campbell) aangehaald als ‘bewijs’ dat een plantaardig dieet juist wel gezonder zou zijn. In dat onderzoek stelt Campbell dat we de meeste (welvaarts)ziekten kunnen voorkomen door een geheel plantaardig dieet te eten (geen vlees, vis of zuivel) en door drastisch minder eiwit te eten. Het onderzoek is gebaseerd op een analyse van verschillende provincies in China. De sterftecijfers voor bepaalde ziekten bleken per provincie enorm te verschillen. Campbell en zijn team hebben toen gekeken wat de stammen in de verschillende provincies voor dieet hadden.Campbell heeft later een boek geschreven op basis van die data: The China study. Daarin legt hij met name een verband tussen een hoog cholesterol en moderne ziekten en tussen dierlijk eiwit en kanker.

Er is echter behoorlijk wat kritiek op dit boek. Die kritiek gaat vooral over de manier waarop Campbell op basis van zijn observaties conclusies trekt en causale verbanden legt die niet hard te maken zijn. Zo is zijn verband tussen dierlijk eiwit en kanker alleen gebaseerd op onderzoek naar caseine en kanker. De uitkomsten daarvan kan je niet zomaar generaliseren naar alle dierlijke eiwitten.  Een korte versie van de kritiek door een andere wetenschapper vind je hier, of bij Dr. Mercola. Een blogger met een obsessie voor cijfers heeft alle data nagetrokken en vele fouten in de conclusies ontdekt en minitieus weerlegd (zo gedetailleerd dat Campbell er wel op moest reageren, power to the bloggers!).

Vlees kankerverwekkend?

De relatie tussen het eten van vlees en een verhoogde kans op kanker wordt vaker als argument naar voren geschoven voor een vegetarisch dieet. Nourishing Traditions legt echter duidelijk uit dat de studies die op een verband wijzen tussen vlees-eten en kanker meestal mank gaan. Zo wordt het effect van toegenomen kanker bij vlees-eters toegeschreven aan het vlees; terwijl er nog vele andere factoren in het spel zijn.

Meestal wordt vlees in het moderne dieet (zeker bij de fastfoodrestaurants) bereid in geharde plantaardige oliën op hoge temperatuur. Daarvan is alom bekend dat het kankerverwekkend is (hoe hoger de temperatuur hoe slechter; reden om barbecuen tot een minimum te beperken en vlees liever in een slow-cooker te bereiden dan op hoog vuur). Ook wordt er meestal niet gekeken naar wat er verder nog in het vet van ‘gangbaar’ vlees zit (zoals resten van antibiotica en pesticiden) en wat er niet in zit (geen goede verzadigde vetten doordat de dieren graan en soja eten in plaats van gras).

De studies keken meestal ook niet naar de consumptie van suiker en witmeel, terwijl dat meestal samengaat in de welvaartslanden waar ook veel vlees wordt gegeten. Er zijn wel volkeren die supergezond bleven op heel veel vlees (denk aan de Eskimo’s of Masai en onze voorouders in het algemeen), maar niet op heel veel suiker en zetmeel uit plantaardige bronnen. Sterker nog; op de meeste plekken waar traditionele volkeren het moderne dieet met veel meer suiker en koolhydraten gingen eten, ontstonden welvaartsziektes (J. Yudkin, Sweet and dangerous).

Sally Fallon merkt wel op dat van oudsher veel volkeren af en toe vasten-periodes invoegden zonder dierlijke producten. Meestal noodgedwongen in de late winter en het vroege voorjaar als eten schaars was. Maar het werd ook erkend als een gewoonte met reinigende werking. Dit wordt ondersteund door recente observaties dat vleesloze dieten goede resultaten kunnen boeken bij de bestrijding van kanker, arthritis en nierpoblemen. Echter, als het te lang wordt volgehouden ontstaan de problemen van nutriëntentekorten en alle gevolgen vandien (S. Fallon, Nourishing Traditions).

Advertisement

28 comments

  1. verklaard een hoop denk ik. in de achterliggende jaren heb ik geleerd om naar mijn lichaam te luisteren. de laatste 2 jaar echter blijf ik behoefte houden aan eten. heb dus constant honger in feite. menu is wegens omstandigheden grotendeels vegetarisch aangezien de voedselbank hier zelden of nooit vlees uitdeelt voorheen bestond mijn menu voor zeker 80% uit vlees nu nog maar 20 % of zelfs nog minder. kan blijkbaar beter kippen en andere kleine dieren houden ipv de moestuin onderhouden die ik al sinds 2 jaar bij huis heb

  2. Je moet gezondheid niet op individueel niveau bekijken, maar op grote schaal. En dan zie je een heel ander beeld. Als steeds meer mensen gaan leven zoals de westerse vleeseter dat doet, dan ziet de toekomst voor deze groep mensen er zeer slecht uit. Dieren en dus ook mensen zijn alleen in staat om te overleven als ze zich aanpassen aan de veranderende omstandigheden. Maar dat doen vleeseters niet. Ondanks dat men weet dat de huidige manier waarop het voedsel voor de veestapel wordt verbouwd niet houdbaar is, gaat men gewoon als een kip zonder kop door. Dat kan uiteindelijk maar tot één ding leiden, namelijk het uitsterven van de vleesetende mens. In die zin is het vegetarische dieet weldegelijk gezonder. Het zorgt ervoor dat we niet uitsterven.

  3. Ik heb de video bekeken; ik geef toe nog niet helemaal (kijk de andere helft als ik tijd heb), maar ik denk genoeg om er wat centrale argumenten uit te halen. Natuurlijk is de huidige vleesindustrie afschuwelijk; daar ben ik het helemaal mee eens. Ik eet dan ook nooit bij fastfoodketens of gewoon vlees uit de supermarkt dat uit de bio-industrie kan komen. Allen biologisch, liefst BD of van een lokale boer die ik ken. Vlees uit de bio-industrie kan je wat mij betreft niet gelijk stellen met het eten van vlees van dieren die een goed leven hebben gehad in een natuurlijke habitat. De hoeveelheid en de manier waarop maken wat mij betreft veel uit.
    Helemaal geen dierenleven op je geweten hebben wordt moeilijk; ook voor ons landbouwsysteem zijn er onnoemelijk veel dieren gesneuveld wiens habitat vernietigd is om er (monocultuur) akkers van te maken. Dat geldt zeker voor de enorme hoeveelheden granen die we nu eten en voor de soja die als plantaardige eiwitbron wordt gebruikt. Dan zou je als veganist eigenlijk op z'n minst je groenten en fruit slecht uit een kleinschalige, lokale polycultuur moeten halen … (zoals ik op dit moment aan het opzetten ben in Frankrijk). In mijn volgende blog zal ik meer uitweiden over de milieuaspecten van vleeseten en landbouw.
    Als we inderdaad gezond zouden kunnen blijven zonder dierlijke producten zou ik daar graag voor kiezen. Maar dat lijkt helaas niet het geval te zijn. Als Gary zegt dat we alles direct uit de aarde/planten kunnen halen, is hij niet helemaal goed geïnformeerd. Sommige voedingsmiddelen die wij nodig hebben (zoals vit B12, visvetzuren) worden in dieren gevormd en zitten niet of nauwelijks in plantaardige bronnen. Sommige mensen komen ermee weg puur plantaardig te eten. Anderen niet. Dat moeten mensen weten vind ik.

  4. Ikzelf woon in Mexico, uiteraard is de vlees industrie heel anders. Maar als je goed gekeken hebt naar de speech van Gary: bestaat er zoiets als een dier op een humane manier slachten?

    Wat betreft je vraag op B12 zie http://www.livestrong.com/article/69927-vegetable
    Wat betreft visvetzuren, ook niet nodig. Omega 3: http://www.livestrong.com/article/304708-vegetabl
    Omega 6: http://nutritiondata.self.com/foods-0111410000000
    Ik zou niet weten welke andere visvetzuren je nog meer nodig zou hebben.

    Hoe dan ook, het lijkt mij duidelijk dat mensen bij vegan denken dat we alleen maar groenten en fruit eten op een hele monotone manier. En dat klopt niet helemaal.

  5. Algen en zeewier zijn inderdaad bronnen waar kleine hoeveelheden B12 en DHA (visvetzuur) in kunnen zitten. Toch zijn die plantaardige bronnen niet afdoende omdat het om relatief kleine hoeveelheden gaat of ze moeilijker opneembaar zijn voor ons lichaam (zie http://articles.mercola.com/sites/articles/archiv…. Dat omega 3 in bepaalde plantaardige bronnen te vinden is zoals walnoten klopt maar deels; dat is namelijk ALA (alfalinoleenzuur) en dat is niet omzetbaar in DHA en EPA (de visvetzuren die zo belangrijk zijn voor onze hersenen). Er zijn alleen algen die kleine hoeveelheden DHA bevatten, niet EPA. Ik eet zelf veel groenten en fruit en ook regelmatig raw, dus weet dat dat niet saai hoeft te zijn!

  6. Ik vind het hele verhaal omtrend de B12 een beetje duister. Ik denk dat het wel duidelijk is dat onderzoeken 2 kanten op gemanipuleerd kunnen worden. Dus de vraag wordt dan al snel, wat klopt, en wat niet?

    Het punt wat je aankaart is wel interesant, iets waar ik nog niet naar had gekeken en nu aan het uitzoeken ben. Hoe dan ook, ik ben nog maar net 1 maand compleet vegaan en ben al meer dan een jaar vegetarier (maar niet heel strikt).

    Alleen jammer dat de bron die je gaf de link er niet van werkt.

      1. Ok, compleet gelezen. Laat ik vast voorop stellen dat ik het helemaal niet met de beste man eens ben. Ten eerste, zou een vegaan helemaal niet gezonder zijn de een vlees eter, ook al geeft hij toe dat het eten van vlees ook niet gezond is. Volgens mij is het hem zelf ook niet helemaal duidelijk als je het mij vraagt.

        Vervolgens gaat hij verder in op de water afdruk van de dieren die wij houden, maw, hij maakt er een korte opmerking over, en vervolgens geeft hij geen uitleg. Alles wat hij geschreven heeft komt uit eigen ervaring of van 1 van zijn vrienden. En vervolgens is er geen bron.

        De beste topsporters ter wereld zijn veganisten, ze kunnen mij toch echt niet wijs maken dat dierlijke producten zo gezond zijn voor me hoor. Ik geloof meer in de mensen die wat gepresteerd hebben in de wereld dan 1 of andere dokter die ik niet ken die voor de rest bij naam op internet ook niet veel uitleg geeft.

        Maar goed, dat zal dan wel gezond verstand heten denk. Ik blijf erbij om veganist te blijven. Voorlopig gaat het allemaal goed. 🙂

  7. Roos,
    Hoe kun je nou een fan zijn van zowel Loren Cordain als van Sally Fallon?
    Op de website westonprice.org schreef Fallon in 2002 een recensie van het boek The Paleo Diet van Cordain en ze schreef onder meer het volgende: "Cordain's paleo diet is not only absurd, but also dangerous."
    Kritiek op het paleodieet is terecht, alleen gebruikt Sallon verkeerde argumenten. Dus ze deugen allebei niet.

  8. Aardig dat Roos in haar artikel verwijst naar een artikel op sciencebasedmedicine.org waar Hartriet Hall kritische kanttekeningen plaatst bij de China study van Colin Campbell.
    Maar lees dan ook maar eens de volgende artikel op dezelfde website over Joseph Mercola:
    – Joe Mercola: Quackery pays.
    – More breast cancer awareness month, pseudoscience from (who else?) Joe Mercola.
    – 9 reasons to completely ignore Joseph Mercola.
    En verder over Mercola:
    – het artikel "Death by medicine" door Harriet Hall op de website reocities.com;
    – de volgende artikelen op scienceblogs.com:
    Joe Mercola: 15 years of promoting quackery
    Joe Mercola: Proof that quackery sells.
    Joe Mercola plays the religion card against vaccines.
    Unexpected praise of the virtues of bacon
    Joe Mercola attacks vaccinations again
    – op de website quackwatch.org: FDA order Dr. Joseph Mercola to stop illegal claims.
    – op de website skepticblog.com: Joseph Mercola – Misinformation and fearmongering
    op de website chicago.mag:
    – Dr. Mercola versus the medical establishment;
    – Dr. Mercola: Visionary or quack?

  9. En op de website vegsource.com: Dr. Joe Mercola and unscientific double talk.
    Ook op rationalwiki.org en op de Engelstalige Wikipedia staat ontluisterende informatie over Mercola.
    Mercola heeft heel wat (onnozele) fans, maar mensen die er verstand van hebben (artsen, diëtisten en andere voedingsdeskundigen) moeten over het algemeen niets van Mercola hebben.
    Hij is wel een handige zakenman en maakt, meestal met dubieuze argumenten, reclame voor de supplementen die hij zelf verkoopt.
    Ook is hij de man achter de "Association of American physicians and surgeans". Ondanks de neutraal klinkende naam, is dit een feite een anti-wetenschappelijke en politiek zeer rechtse organisatie die gesteund wordt door enkele Tea Party republikeinen. (zie de Engelstalige wikipedia). Zo heeft deze organisatie zich verzet tegen de hervorming van de ziektekostenverzekering (die Obama enkele jaren geleden tot stand heeft gebracht). Verder wordt de relatie tussen HIV en AIDS ontkend, er wordt beweerd dat abortus tot borstkanker kan leiden (zonder dat daar bewijs voor is) en er worden dubieuze uitspraken gedaan over de vermeende risico's van vaccinaties.
    Verder ontkent deze organisatie – zonder dat ze er verstand van hebben – het door de mens veroorzaakte broeikaseffect.

  10. Roos beweert hierboven dat ALA (alfalinoleenzuur) in het lichaam niet omgezet kan worden in EPA en DHA.
    Dat klopt niet. Van ALA in voeding wordt bij mannen circa 4% en bij vrouwen circa 9% omgezet in DHA. Daarnaast wordt van ALA bij mannen circa 9% en bij vrouwen circa 21% omgezet in EPA. Het verschil in omzetting bij mannen en vrouwen wordt toegeschreven aan het effect van oestrogeen. De belangrijkste bron van DHA en EPA in voeding is (vooral vette) vis. Ook vlees bevat enige hoeveelheid DHA en EPA. Vegetariërs en veganisten hebben doorgaans minder DHA en EPA in hun bloed dan carnivoren. Bij hen is de hoeveelheid DHA en EPA afhankelijk van de hoeveelheden ALA en linolzuur in de voeding. De belangrijkste bron van ALA is lijnzaad(olie). Andere bronnen zijn walnoten, koolzaad(olie), hennepzaad, chiazaad en, in mindere mate, bladgroenten. BIj een goede voedselkeuze kunnen vegetariërs toch over voldoende DHA en EPA beschikken. Vleeseters die weinig of geen vis eten en bovendien weinig ALA-rijke voedingsmiddelen, kunnen een tekort hebben aan DHA en EPA.

  11. Informatie over ALA, EPA en DHA en andere vetzuren is te vinden in de volgende rapporten:
    Position of the American Dietetic Association and Dietitions of Canada: Dietary fatty acids, 2007;
    FAO, Fatty acids in human nutrition. Report of an expert consultation, 2010;
    EFSA, Scientific opinion in dietary reference values for fats, including saturated fatty acids, polyunsaturated fatty acids, monounsaturated fatty acids, trans fatty acids and cholesterol, 2010;
    Bundesambt für Gesundheit, Fette in der Ernährung. Empfehlungen der Eidgenösschischen Ernährungskommision. 2008

  12. En verder:
    Joel Fuhrman: Omega-3 fatty acids: fish or supplements?
    Jack Norris, Omega-3 fatty acid recommendations for vegetarions
    Jane Higdon and Victoria Drake (Linus Pauling Institute), Essential fatty acids.
    Al deze artikelen zijn te vinden op internet.

  13. Verder beweert Roos dat algen kleine hoeveelheden DHA bevatten, maar geen EPA.
    Dat klopt ook al niet. Algen bevatten zowel DHA en EPA, echter allebei in zeer kleine hoeveelheden.

  14. Ook aan te bevelen: Position of the American Dietetic Association: Vegetarian diets.
    Dit rapport wijst op de voordelen en mogelijke nadelen van een vegetarisch dieet met als conclusie dat een vegetarisch dieet kan voorzien in de behoeften van het lichaam.

  15. Als je denkt dat vlees zo gezond is, lees dan, bijvoorbeeld, het artikel "Is red meat really bad for you?" op samanthahellerblog.wordpress.com. En kijk ook eens naar de tientallen noten onder dit artikel, die verwijzen naar wetenschappelijk onderzoek.
    Dit artikel van Samantha Heller (een Amerikaanse voedingswetenschapper) dateert van 11 oktober 2010. Daarna zijn er nog veel meer onderzoeken geweest waaruit de ongezonde consequenties van vleesconsumptie blijken. Wanneer ik tijd heb, zal ik daar nog eens op ingaan.
    N.b.: Onder "rood vlees" wordt al het vlees verstaan dat in rauwe vorm rood (lichtrood of donkerrood) is. Daaronder valt onder andere vlees van runderen, varkens en schapen. Gevogelte ("wit vlees") zoals kip en kalkoen is minder slecht. Vis is goed voor de gezondheid, maar helaas is er vaak overbevissing in zeeën en oceanen.
    Je hoeft geen vegetariër te worden, maar voor je gezondheid het is wel verstandig de consumptie van rood vlees en vooral bewerkt vlees aanzienlijk te beperken (nog afgezien van de gevolgen voor milieu en dierenwelzijn).

  16. Het is niet waar dat India de laagste levensverwachting ter wereld heeft. Volgens de "Global Burden Disease Study" van de Wereldgezondheidsorganisatie uit 2010 staat India, met een gemiddelde levensverwachting van 64,19 jaar, op de 147e plaats op een lijst van in totaal 198 landen. Er zijn dus 51 landen die slechter scoren dan India. (Sally Fallion is een leugenaar.)
    De levensverwachting in India is wel 5 jaar lager dan gemiddeld in Azië. De kindersterfte en de moedersterfte kort na de geboorte zijn in India hoger. Er zijn verschillende oorzaken: Er is vaak een slechte toegang tot medische voorzieningen, de voeding is vaak van onvoldoende kwaliteit, en de hygiëne is vaak slecht (verontreinigd drinkwater en ongezuiverde lozing van afvalwater). Infectieziekten komen veel voor.
    Bovendien is lang niet iedereen in India vegetarisch. Het eten van vlees is volgens het hinduïsme niet verboden, maar het vegetarisme wordt wel aangemoedigd. In India is 80% van de bevolking Hindu en 34% vegetarisch. Zuivel wordt veel geconsumeerd.
    Bij het ontstaan van kwashiokor speelt niet alleen een groot tekort aan proteïnen een rol, maar ook een caloriegebrek in het algemeen (dus ook in de vorm van vetten en koolhydraten).

  17. Kwahiokor komt in Europa en Noord-Amerika vrijwel niet voor, terwijl er daar toch heel wat vegetariërs zijn.
    Het is dus niet juist om een link te leggen tussen vegetarisme en kwashiokor. Vegetariërs hoeven geen tekort te hebben aan proteïnen en ook niet aan calorieën in het algemeen.

  18. En trouwens, vegetarisch eten maakt toch hufterig?
    In een ander artikel op deze website ("Troep op straat maakt racistisch") neemt Roos klakkeloos de "onderzoeksresultaten" van Diederik Stapel over.
    Zoals ze – overigens net als veel andere mensen – wel meer onzin klakkeloos overneemt.

  19. Roos,
    Sorry dat ik soms wat scherp ben in mijn kritiek. Trek het je niet te veel aan, zo kwaad heb ik het niet bedoeld.
    Ik ben echter wel van mening dat je er vaak naast zit en dat je vaak op de verkeerde bronnen beroept. Terwijl er genoeg goede bronnen zijn!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *