Een computervirus is natuurlijker dan een polderlandschap

Bron: LinkedIn
Bron: LinkedIn
Als in een romantisch theater, zo voelt kunstenaar en filosoof Koert van Mensvoort zich als hij met vrienden in het bos is. Zijn vrienden daarentegen vinden het heerlijk om “even in de natuur” te zijn. Maar dat bos is toch gewoon door mensen aangelegd en onderhouden? Zo houdt Van Mensvoort zich al tien jaar bezig met de vraag “Wat is natuur?” De inzichten die hieruit volgden, legden de basis voor zijn ‘NextNature-filosofie’. Hij schreef hierover niet alleen een rijk geïllustreerd boek, maar hij gaf er ook een inspirerende TEDx-lezing over.

“In 2001 maakte ik een documentaire voor de VPRO”, vertelt Van Mensvoort. “Daarin kwam een stadsmeisje voor dat dagelijks haar haren wast met dennenshampoo. Wanneer ze op een dag met haar vader in het bos wandelt, zegt ze: ‘Pappa, het bos ruikt naar shampoo’. Die generatie vertegenwoordig ik. De vraag “Wat is natuur?” wordt te weinig gesteld, vind ik.

Maar tegelijkertijd willen allerlei organisaties de natuur wél redden. Van Mensvoort: “Dat heeft eigenlijk iets paternalistisch, want de natuur is toch veel groter dan de mens?” Een belangrijk kenmerk van natuur vindt Van Mensvoort ‘wildernis, oncontroleerbaarheid’. In dat perspectief is een computervirus natuurlijker dan een aangeharkt polderlandschap.

Om het begrip natuur te kunnen verklaren, plaatst Van Mensvoort het in een evolutionair perspectief. De aarde ontwikkelde zich van een geosfeer zónder leven (4,5 miljard jaar geleden) via een biosfeer mét leven (3 miljard jaar geleden) naar een technosfeer met menselijk leven (tien duizend jaar geleden). Zoals de komst van leven de geosfeer fundamenteel veranderde, zo veranderde het ontstaan van de mens de biosfeer fundamenteel. De natuur veranderde met ons mee. Dat wat de biosfeer heeft voortgebracht, noemt Van Mensvoort “old nature” en dat wat de mens tijdens de technosfeer in gang heeft gezet, noemt hij ‘next nature’.

Centraal in deze visie staat de gedachte dat onze technologische omgeving zo complex, alomtegenwoordig en oncontroleerbaar wordt dat we het als ‘natuur’ gaan beschouwen. Denk aan de corporaties die ooit door mensen werden opgericht en nu een eigen leven leiden. Of neem ons financiële systeem: hoewel we dit zelf hebben opgezet, wordt het inmiddels bestuurd door computers met een gigantische rekencapaciteit. Van Mensvoort: “Deze evolutie is een gegeven. Ik pleit ervoor dat we die accepteren, omarmen en kijken hoe we er mee om kunnen gaan.”

Maar is de plastic soep die in de oceaan drijft dan ook een voorbeeld van ‘next nature’ die we moeten omarmen? “Nee, wat mij betreft niet. Daar zie je een clash tussen oud en nieuw. De old nature meeuwen verslikken zich letterlijk in het next nature plastic.”

“Evolutie ontstaat door de interactie tussen mensen, natuur en techniek”, licht Van Mensvoort verder toe. We moeten proberen die ontwikkeling in goede banen te leiden door bij de technologieën die we maken rekening te houden met de behoeftes van mensen en van de biosfeer. De grootste bedreigingen voor de moderne mens zitten tenslotte niet meer in de biosfeer, maar in de technosfeer. Wij denken dat de mens de dominante soort is, maar blijft dat ook zo, of worden het corporaties? De behoeftes van corporaties zijn anders dan van mensen. Corporaties willen overleven en groeien, maar ze hebben geen behoefte aan schone lucht.”

Hoewel hij in zijn lezingen graag grappen maakt over biologische landbouw, ziet hij dit wel als een manier om de technosfeer beter af te stemmen op de behoeften van mensen en die van de biosfeer. “Maar ik word zelf geen boer, mijn opa was een boer. Nu zijn er robots die we kunnen inzetten in de biologische landbouw. Daar geloof ik meer in. Dat vind ik een mooi voorbeeld van techniek die rekening houdt met de behoeftes van mensen en van de biosfeer.”

Check de TEDx-lezing van Koert van Mensvoort op Youtube.

Bestel het boek NextNature.

Dit artikel verscheen eerder in GRNVLD-magazine. Neem ook een abonnement op GRNVLD, magazine over het verbinden van stad en land.

Lees ook:

De natuur kan heel goed zonder subsidies en giften

Je mag best cynisch zijn, maar niet in mijn buurt

Hoe blijft de hofleverancier van groene geluksmomenten rendabel?

Advertisement

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *