Wie wordt de nieuwe held van de landbouw en voedselproductie?

DE WEEK IN VOEDSEL – Het politieke debat over voedsel in Nederland en Europa komt eindelijk op gang. Hoewel het bij boeren, wetenschappers en in de samenleving al tijdenlang broeit, voelen nu ook politici, mede door de Rusland-boycot, zich genoodzaakt een visie te schetsen over de toekomst van de landbouw.

Foto: Sandra Ronde
De Graanrepubliek in Noordoost-Groningen. Foto: Sandra Ronde

Riep CDA-voorman Buma vorige week al op tot meer zelfvoorzienende landbouw, deze week deed ook Carla Dik-Faber van de ChristenUnie een duit in de zak met haar oproep voor een meer regionaal georganiseerd landbouwmodel. De Rusland-boycot legt de kwetsbaarheid van de op export gerichte Nederlandse landbouw bloot en Poetins machtspolitiek vormt dan ook de directe aanleiding voor de oproep van beide Tweede Kamerleden. Maar in de voedselproductie spelen veel meer problemen die nu ook aan het licht komen. Dik-Faber noemt er een aantal: het productieoverschot, dat boeren in de problemen brengt omdat ze te lage prijzen ontvangen voor hun product, en de sterke afname van het aantal boeren. Er stoppen momenteel 50 boeren per week, omdat hun (gedwongen) bedrijfsmodel van schaalvergroting en efficiëntie te kwetsbaar blijkt als het even tegenzit op de (wereld)markt. Laat staan dat jonge mensen nog boer willen worden: slechts 4% van de boeren is onder de 35 jaar.

Zonder boeren geen voedsel
Zowel Buma als Dik-Faber nemen het terecht op voor de landbouwsector. Zonder boeren geen voedsel. Waar beiden echter aan voorbijgaan, is de ecologische impact van de huidige manier van werken. Deze is sterk verbonden met de eerder genoemde problemen. Dus als we het dan toch gaan hebben over een nieuw landbouwmodel, kunnen we dan ook verder denken over wat regionalisering of zelfvoorziening kan betekenen voor de manier waarop we met grondstoffen, de bodem en het landschap omgaan? Wellicht kunnen Dik-Faber en Buma dit najaar inspiratie opdoen in het theater. Momenteel toert de voorstelling  ‘Mansholt’  langs boerderijen door het hele land. Deze voorstelling vertelt het levensverhaal van Sicco Mansholt, de grondlegger van het huidige Europese landbouwbeleid, het beleid dat voor een groot deel heeft bepaald hoe het huidige landbouwmodel eruitziet. Mansholt had na de Tweede Wereldoorlog de opdracht om de hongerige magen van de Nederlanders te voeden; het dieet van 617 kilocalorieën waar men in het westen van het land in 1945 van rond moest komen, was immers geen vetpot. Mansholt zette vol in op schaalvergroting en bood boeren een basisinkomen door middel van een subsidie, zodat ze aangezet werden om veel te gaan produceren. Met enorm succes: in enkele jaren werd de productie zo omhoog gestuwd dat Europa zelfs te veel voedsel ging produceren. In enkele jaren loste Mansholt met zijn visie en wilskracht, als een van de ‘founding fathers’ van de Europese Unie, het hongerprobleem op.

Catastrofe

Foto: Sandra Ronde
Mansholt zorgde voor tijden van overvloed. Foto: Sandra Ronde

Mansholt was één van de grondleggers van de huidige op productie en efficiëntie gerichte landbouw. De landbouw waar Nederland zo trots op is, maar tegelijkertijd een model dat met een aantal complexe problemen kampt. Mansholt zelf kwam daarom in de jaren ’70 al grotendeels terug op zijn oorspronkelijke visie. Hij zag wat zijn beleid had gedaan met het milieu en het landschap. En dus probeerde hij bij zijn terugkeer in de Europese Commissie weer een koerswijziging door te voeren. Dit mislukte echter en Mansholt werd weggezet als hippie. Tot aan het einde van zijn leven sprak hij zich uit voor een radicale koerswijziging. Hij kwam tot de conclusie dat we op een catastrofe zouden afstevenen als we door zouden gaan op de ingeslagen weg. ‘Onze opgejaagde productiemaatschappij pleegt roofbouw op de natuur. Mansholt pleitte voor een sterke tempering van de bevolkingsgroei, de invoering van schone productiesystemen en verlaging van de materiële welvaart’, beschrijft  Tomas van Heste mooi in zijn achtergrondstuk over Mansholt in de Correspondent. Mansholt heeft zijn koerswijziging, zijn ‘overstag’, nooit kunnen waarmaken. En wat zien we vandaag de dag? De problemen die in de jaren ’60 zijn ontstaan in de landbouw, zijn nooit opgelost. En meer dan ooit is het tijd voor een radicale hervorming van Europa’s landbouwpolitiek. Is er, net als na de Tweede Wereldoorlog, ruimte voor een krachtig persoon die dit voor elkaar kan boksen? Iemand die zowel de positie van de boer als die van de maatschappij en de leefomgeving in het oog houdt? Op Foodlog is de zoektocht al begonnen en is er een eerste aanzet gegeven. Wie wordt de nieuwe Sicco Mansholt?

Joris Lohman (@jorislohman) en Felicia Alberding (@alberding) van de Youth Food Movement geven wekelijks een overzicht van wat er speelt in de wereld van voedsel en landbouw. Youth Food Movement is een jongerenbeweging die zich inzet voor een eerlijker en gezonder voedselsysteem. Dit artikel maakt onderdeel uit van het dossier ‘De Week in Voedsel’ en is eerder gepubliceerd in Trouw.

Advertisement

3 comments

  1. “Dus als we het dan toch gaan hebben over een nieuw landbouwmodel, kunnen we dan ook verder denken over wat regionalisering of zelfvoorziening kan betekenen voor de manier waarop we met grondstoffen, de bodem en het landschap omgaan?”
    Duurzame bodem initiatieven:

    Stichting Voedselbosbrigade Limburg organiseert zaterdag 20 juni conferentie “De Nieuwe Bodem” in De Robijn Swalmen, i.s.m. Stichting CULON en CAH-studenten biologie, voeding en gezondheid.

    Sprekers als Anton Nigten (mineralen en bemesting), Birgit Spoorenberg (nutriënten in bodem en voedsel) en Marijke Stokking (wild superfoods) komen aan het woord. Ook deelt Stefan Muijtens ervaringen met de wet en regelgeving en vertelt Marc Siepman ons meer over humus en het bodemvoedselweb.

    Tijdens de conferentie zal tevens de film Bodemboeren worden gepresenteerd met aansluitend een discussie over agrarisch beheer van de bodem. Bodemboeren ging in januari tijdens de Biobeurs in Zwolle in première en is nog niet eerder in Limburg vertoont. In de film worden vijf boeren geportretteerd die op een andere manier met de bodem omgaan dan gebruikelijk is.

    ‘s Middags worden er ook speurtochten naar en wandelingen gemaakt door Nederlands oudste voedselbos: Sualmana. Hier wordt een rondleiding verzorgt door een vrijwilliger van Sualmana en kunnen mensen kennis nemen van de ontwikkeling van de bodemkwaliteit van een perceel stuifzandgrond (inclusief grond-monster analyse door B-ware Radboud universiteit Nijmegen).

    De lezingen en (informatie)markt vinden plaats in Gemeenschapshuis de Robijn te Swalmen. Van daar uit vertrekken ook de (begeleide) wandelingen en speurtochten naar en door het Voedselbos Sualmana. De Nieuwe Bodem vindt plaats op 20 juni 2015 tussen 10.00 en 17.00 waarna wordt afgesloten met een borrel.

    Zie ook http://www.denieuwebodem.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *